शोनदेश शक्तीपीठ – नर्मदा उद्गम

शोन्देश शक्तीपीठ हे मध्य प्रदेश राज्यातील अमरकंटक जिल्ह्यात नर्मदा नदीच्या उगमस्थानी वसलेले आहे. हे माँ सतीच्या ५१ शक्तीपीठांपैकी एक आहे. येथे माँ सतीच्या मूर्तीला ‘नर्मदा’ आणि भगवान शिवाला ‘भद्रसेन’ म्हणून पूजले जाते. माता सतीचे उजवे नितंब (कूल्हे) शोण देश शक्तीपीठात पडले असे मानले जाते .

हे नर्मदा नदीचे उगमस्थान देखील आहे आणि मंदिर संकुलात नर्मदा उद्गम मंदिराचाही समावेश आहे. हे मंदिर सुंदर अमरकंटक खोऱ्यात आहे. शोनदेश शक्तीपीठ हे प्राचीन मंदिरांपैकी एक आहे आणि 6000 वर्षे जुने मानले जाते आणि 51 शक्तीपीठांपैकी एक मानले जाते.

शोनदेश शक्तीपीठामागील कथा

दाक्षायनी, सती, पार्वती किंवा दुर्गा – हिंदू धर्मातील सर्वात महत्वाची स्त्री आणि सर्वात शक्तिशाली देवता – यांना शक्ती म्हणतात. दुर्गा देवी, महाकाली आणि गोवरी ही शक्ती, शक्ती देवीची तीन प्रमुख रूपे आहेत. ती आदिशक्तीचा अवतार आहे.

सती ही प्रजापती दक्षाची मुलगी होती आणि तिने वडिलांच्या इच्छेला न जुमानता भगवान शिवाशी लग्न केले. प्रजापती दक्षाने एकदा मोठा यज्ञ केला, पण त्याने आपल्या मुलीला आणि जावयाला बोलावले नाही. वडिलांच्या या कृत्याने सतीला खूप दुःख झाले. ती तिथे गेल्यावर तिच्या वडिलांनी सतीकडे दुर्लक्ष करून तिचा अपमान केला. आपल्या पतीचा (भगवान शिवाचा) अपमान तिला सहन झाला नाही आणि तिने यज्ञाच्या अग्नीत उडी मारून आत्महत्या केली. ती गेली, पण तिचे शरीर जळले नाही.

भगवान शिवाने रागाच्या भरात आपली वीरभद्र रूपे घेतली होती. दक्षाचे डोके त्याने कापले होते, परंतु शेवटी, त्याने त्याला पुन्हा जिवंत करून क्षमा केली. उध्वस्त झालेल्या भगवान शिवांनी सतीचे शरीर घेऊन विश्वात भटकले होते. शेवटी भगवान विष्णूंनी आपल्या चक्राचा वापर करून सतीच्या शरीराचे तुकडे केले. शरीराच्या प्रत्येक अवयवाचे रूपांतर शक्तीपीठात झाले. जिथे शरीराचा भाग जमिनीवर पडला होता तिथे मंदिर उगवले होते. शक्तीपीठाचे रक्षण करण्यासाठी, भगवान शिवाने प्रत्येकासाठी 51 भैरव निर्माण केले.

भगवान शिव आपल्या रुद्र रूपात असताना कैलास आणि अमरकंटक येथे राख विखुरली गेली होती आणि आगीने तीन शहरे नष्ट केली होती. उरलेली राख भगवान शंकराने स्वर्गात वाचवली. स्वर्गात निर्माण झालेल्या भस्माचे रूपांतर करोडो शिवलिंगांमध्ये होते. मात्र, ती शिवलिंगे फक्त ज्वलेश्वर येथेच दिसतात. जो कोणी नर्मदा किंवा शोण मंदिरात प्रवेश करतो तो या पवित्र अस्थीच्या कृपेने त्यांच्या आत्म्यात शुद्ध आणि शुद्ध होतो. माता सतीचे उजवे नितंब (कूल्हे) शोण शक्तीपीठात पडले असे मानले जाते .

शोंदेश शक्तीपीठाचा इतिहास

नर्मदा देवी शोनदेश शक्तीपीठ हे प्राचीन मंदिर मानले जाते आणि ते 6000 वर्षे जुने असल्याचे सांगितले जाते. येथे देवींना नर्मदा देवी किंवा सोनाक्षी (शोनाक्षी) च्या रूपाने सन्मान प्राप्त होतो आणि भगवान शिव भैरव भद्रसेन म्हणून पूजले जातात.

शोनदेश शक्तीपीठाची वास्तुकला

शोणा शक्तीपीठ मंदिराची आतील वेदी सुंदर आहे. मधोमध नर्मदेची मूर्ती आहे आणि त्याच्या सभोवतालच्या तेजस्वी ‘मुकुट’ने झाकलेली आहे. विविध देवींच्या मूर्ती प्रत्येक बाजूला फक्त दोन मीटर सजवलेल्या आहेत. माँ नर्मदेची देवता जिथे असते, ती स्टेज चांदी वापरून तयार केली जाते. स्थापत्य आणि कलेचा विचार केल्यास, शौनदेश शक्तीपीठ भव्यपणे बांधले गेले आहे आणि शिल्पकला आहे. पांढऱ्या खडकाचे मंदिर तलावांनी वेढलेले आहे, ते एक चित्र-योग्य स्थान बनवते. सोन नदी आणि जवळच्या कुंडाचे विस्मयकारक दृश्य हे स्थानाच्या बहुआयामी सौंदर्याचा एक पैलू आहे.

या ठिकाणी सातपुडा आणि विद्या या दोन पर्वतरांगा विलीन झाल्या. पर्वत रांगा आणि उतार असलेल्या दऱ्यांच्या नयनरम्य आणि मनमोहक दृश्यामुळे हे स्थान मनमोहक आहे. या विस्मयकारक स्थानावरून मंत्रमुग्ध करणारा सूर्य उगवता देखील दिसतो.

शोनदेश शक्तीपीठाबद्दल तथ्य

शोदेश शक्तीपीठ हे हिंदू धर्मातील प्रसिद्ध 51 शक्तीपीठांपैकी एक मानले जाते. हे शक्तीपीठ मध्य प्रदेश राज्यातील अमरकंटक जिल्ह्यात नर्मदा नदीच्या उगमस्थानी आहे.
मुख्य मंदिराच्या आत, देवी सतीच्या देवतेला ‘नर्मदा’ म्हणतात आणि भगवान शिवाची ‘भद्रसेन’ रूपात पूजा केली जाते.
मंदिर संकुलात एक सुंदर बाग आहे- नर्मदा उद्गम आणि उद्यानाशी संबंधित एक मंदिर- नर्मदा उद्गम मंदिर.
हे नर्मदा नदीचे उगमस्थान आणि हे उद्यान मंदिर म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. अमरकंटक हे देवाचे निवासस्थान आहे आणि येथे जो कोणी मरतो त्याला स्वर्गात निश्चित स्थान मिळते, अशी श्रद्धा आहे.
नर्मदा देवी शोनदेश शक्तीपीठ हे प्राचीन मंदिर मानले जाते आणि ते 6000 वर्षे जुने असल्याचे सांगितले जाते.
अमरकंटक हा संस्कृत शब्द दोन शब्दांची बेरीज आहे, म्हणजे अमर + कंटक, जिथे अमर म्हणजे अमर असा अर्थ होतो आणि कंटक म्हणजे अडथळा. अमरकंटक हा शब्द त्या ठिकाणी सूचित करतो जिथे देव वास्तव्यास होता परंतु रुद्रागणाच्या अडथळ्यामुळे तो अस्वस्थ झाला होता.
येथे जो कोणी मरण पावतो तो स्वर्गात राहतो, असा विश्वास आहे.

शोंदेश शक्तीपीठातील सण

दुर्गा पूजा. (हिवाळी) – अश्विन (सप्टे-ऑक्टोबर) महिन्यात या मंदिरात भक्त नवरात्रोत्सव साजरा करतात.
नवरात्री. (उन्हाळा) – ते चैत्र (मार्च-एप्रिल) पंधरवड्यात इतर नवरात्र साजरे करतात. दर नऊ दिवसांनी ते नवदुर्गाची (नऊ दुर्गा) पूजा करतात.
दिवाळी – दिवाळी हा शहरातील सर्वात प्रशंसनीय आणि शुभ सणांपैकी एक आहे.
महाशिवरात्री – महाशिवरात्रीच्या निमित्ताने मंदिरात भव्य जत्रेचे आयोजन केले जाते.
सोमवती अमावस्या आणि रामनवमी हे इतर सण मोठ्या थाटामाटात आणि वैभवाने साजरे केले जातात.

शोंदेश शक्तीपीठ कसे जायचे

कोणीही शोंदेश शक्तीपीठाला कधीही भेट देऊ शकते, परंतु मंदिराला भेट देण्याचा सर्वोत्तम काळ म्हणजे ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी, हवामान विलक्षण आहे.

हवाई मार्गे : अमरकंटक जवळचे विमानतळ डुम्ना जबलपूर आहे आणि ते (250 किमी) आहे आणि रायपूर हे स्थानापासून (245 किमी) आहे.

रेल्वेमार्गे : अमरकंटक जवळचे रेल्वे स्टेशन छत्तीसगडमधील पेंद्र रोड (17 किमी) आणि अनुपपूर (48 किमी) अधिक सोयीचे आहे. छत्तीसगडमधील बिलासपूर (१२० किमी) हे अमरकंटकच्या जवळ असलेले दुसरे शहर आहे आणि भारतातील सर्व प्रमुख शहरांशी रेल्वे नेटवर्कद्वारे जोडलेले आहे.

जवळचे बस स्थानक/कॅब : अमरकंटक हे शहडोल, उमरिया, जबलपूर, रेवा, बिलासपूर, अनुपपूर आणि पेंद्र रोडसह नियमित बस सेवेने चांगले जोडलेले आहे.