पाल कोण होते? पाल घराणे

पाल कोण होते?

• पाल साम्राज्याची स्थापना गोपालने 750 मध्ये केली असावी.
• पाल घराण्याने 8 व्या ते 12 व्या शतकापर्यंत राज्य केले.
• भाषा: संस्कृत, प्राकृत आणि पाली.
• “पाल” हा संस्कृत शब्द आहे ज्याचा अर्थ “संरक्षक” आहे. हे सम्राटांच्या नावांसह एकत्र केले गेले, परिणामी साम्राज्याचे नाव “पाल” झाले.
• पाल हे महायान बौद्ध धर्माचे कट्टर समर्थक होते.
• त्याच्या राजवटीत विविध महाविहार, स्तूप, चैत्य, मंदिरे आणि किल्ले बांधले गेले.

पाल घराण्याचे मुख्य शासक कोण होते?

• गोपाळ (750-770 AD):
  • पाल घराण्याची स्थापना गोपालाने केली होती, जो राज्याचा पहिला सम्राट देखील होता.
  • त्याने बंगालला आपल्या ताब्यात घेतले आणि मगध (बिहार) देखील आपल्या ताब्यात घेतले.
  • बिहारमधील ओदंतपुरी येथील मठाची स्थापना गोपाल यांनी केली होती.
  • धर्मांतरानंतर तो बंगालचा पहिला बौद्ध सम्राट मानला गेला.
  • कनौज आणि उत्तर भारताच्या नियंत्रणासाठी पाल, प्रतिहार आणि राष्ट्रकूट यांच्यात त्रिपक्षीय संघर्ष त्याच्या कारकिर्दीत चिन्हांकित होता.
• धर्मपाल (770-810 AD):
  • साधारण ७७० मध्ये गोपालानंतर धरमपाल हा शासक बनला.
  • धर्मपाल हा पाल साम्राज्याचा दुसरा शासक होता. तो गोपाळचा मुलगा होता.
  • प्रतिहार आणि राष्ट्रकूट यांच्याविरुद्ध त्यांनी अनेक लढाया केल्या.
  • धर्मपालाने कन्नौज काबीज करून भव्य दरबार भरवला.
  • परमभट्टारक, परमेश्वर आणि महाराजाधिराजा यासह त्या काळातील महान राजेशाही पदव्या त्यांच्याकडे होत्या.
• देवपाल (810-850 AD):
  • देवपाल हा राष्ट्रकूट वंशातील राजकुमारी धरमपाल आणि रणनादेवी यांचा मुलगा होता.
  • देवपालाने साम्राज्याचा विस्तार पूर्व भारतात केला, ज्यात आसाम, ओडिशा आणि कामरूपा राज्यांचा समावेश होता.
  • मगधमध्ये त्यांनी अनेक मठ आणि मंदिरे बांधली.
  • देवपालने उत्तर, डेक्कन आणि द्वीपकल्पात छापे टाकले.
• महिपाल I:
  • महिपाल-I 988 मध्ये सिंहासनावर आरूढ झाला.
  • महिपाल पहिला सत्तेवर आल्यावर पाल साम्राज्याची पुन्हा भरभराट होऊ लागली आणि बंगाल आणि बिहारच्या उत्तरेकडील आणि पूर्वेकडील भागांवर ताबा मिळवला.
  • महिपाल पहिला आणि त्याचे भाऊ स्थिरपाल आणि वसंतपाल यांनी वाराणसी जिंकले असे मानले जाते.

पाल राजवटीत कोणत्या प्रकारचे राजकारण अस्तित्वात होते?

• पाल राजांनी (परमभट्टारक, परमेश्वर आणि महाराजाधिराजा म्हणून संबोधले जाते) ब्राह्मण, पुजारी आणि मंदिरांना जमीन अनुदान दिले. हे अनुदान कायमस्वरूपी होते.
• त्यांनी बौद्ध विहारांना जमिनीचे अनुदानही दिले.
• पाल अनुदान विशेषतः कायदा आणि सुव्यवस्था राखणे आणि न्याय प्रशासनाशी संबंधित आहे.
• शेतकरी असलेल्या कैवर्तांनाही जमीन अनुदान देण्यात आले.
• पाल शिलालेखांमध्ये (जमीन सनद) राजे, राजपुत्र, रानक, राजराजनक, महासमंत, महासमंताधिपती इत्यादींचा उल्लेख आहे. ते बहुधा सरंजामदार होते ज्यांना लष्करी सेवेच्या बदल्यात जमीन देण्यात आली होती.
  • पालाच्या अधीनतेचा कोणताही पुरावा नाही.
• शिलालेखांमध्ये राजेशाही अधिकार्‍यांचा उल्लेख आहे, ज्यांनी बंगाल आणि बिहार राज्यावर राज्य केले असे दिसते.
• पाल अधिकार्‍यांसाठी वापरल्या जाणार्‍या काही उपाधी म्हणजे महा-दौसद्धसाधनिका, महाकार्तिका, महासंधिविग्रहिका इ.
• पाल सत्ता अनेक ठिकाणाहून कार्यरत होती. पाटलीपुत्र, मुडगेगिरी वगैरे सर्व गंगेच्या तीरावर वसलेले आहेत.
• ग्रामपती आणि दशग्रामिका यांच्या अधिपत्याखाली पालांच्या अधिपत्याखालील गावे अनुक्रमे एक आणि दहा या तुकड्यांमध्ये विभागली गेली.
• ते या युनिट्सच्या प्रशासनासाठी जबाबदार शाही अधिकारी होते. आमच्याकडे पालांच्या अंतर्गत सेवा अनुदानाशी संबंधित फारच कमी पुरावे आहेत.

पालाच्या कारकिर्दीत कोणत्या प्रकारची कला आणि वास्तुकला विकसित झाली?

• पालांच्या कारकिर्दीत, बंगाल आणि बिहार या भारतीय राज्यांमध्ये कला आणि स्थापत्यशास्त्राचा विकास झाला.
• पाल राजघराण्यात कला आणि स्थापत्यशास्त्राच्या क्षेत्रात “पाल शिल्पकला” नावाची एक विशिष्ट कला विकसित झाली.
• बंगाली समाजातील अनेक प्रादेशिक पैलू त्या काळातील कला आणि वास्तुकलेमध्ये आढळतात.
• पाल राजघराण्यातील कला आणि स्थापत्यशास्त्रात टेराकोटा, शिल्पकला आणि चित्रकला यांना महत्त्व दिले गेले.
• धर्मपालाने पहारपूर येथे सोमपुरा महाविहार बांधला, जो पाल राजघराण्यातील उत्कृष्ट स्थापत्यशास्त्रांपैकी एक आहे.
• सोमपुरा महावीर या नावानेही ओळखले जाणारे महान मठ हे १२व्या शतकापर्यंत एक प्रसिद्ध बौद्धिक केंद्र होते.
• विक्रमशिला विहारा, ओदंतपुरी विहारा आणि जगद्दल विहारया या सर्वांमध्ये मोठी बांधकामे आहेत जी पाल कलेची कलाकृती मानली जातात.
• बांगलादेश आणि पश्चिम बंगालच्या संग्रहालयांमध्ये पाल राजघराण्यातील कला आणि स्थापत्य कलेची अनमोल कलाकृती प्रदर्शित केली आहेत, जी खूप महत्त्वाची आहेत.
• या काळात उत्तम कोरीवकाम आणि कांस्यशिल्पांची भरभराट झाली.
• स्थापत्यशास्त्राच्या प्रगत स्तरावर विविध बौद्ध मठांचा उदय झाला.
• टेराकोटा सजवलेले फलक हे पाल काळातील कलात्मक प्रतिभेचे आणखी एक उदाहरण आहे.
• या फलकांचा वापर भिंतीच्या पृष्ठभागावर सजावट म्हणून केला जातो आणि बंगालच्या कलाकारांद्वारे एक विशिष्ट प्रकारचा कार्य म्हणून ओळखला जातो.