थिरुनगरीतील वेदराजन मंदिरदक्षिण भारतीय तमिळनाडू राज्यातील मायिलादुथुराई जिल्ह्यातील थिरुनगरी येथील वेदराजन मंदिर, हिंदू देवता विष्णूचा सन्मान6व्या ते 9व्या शतकातील अल्वर संतांच्या मध्ययुगीन तमिळ धर्मातील नालायरा दिव्य प्रबंधममध्ये द्रविडीयन शैलीत बांधलेल्या मंदिराचा उल्लेख आहे. हे 108 दिव्य देशांपैकी एक आहे जे विष्णूला वेदराजन म्हणून आणि त्यांची पत्नी लक्ष्मी अमृतवल्ली म्हणून समर्पित आहे.
बारा अल्वर संतांपैकी एक असलेल्या थिरुमंगाई अल्वर यांचा जन्म याच मंदिरात झाला असे म्हणतात. या ठिकाणी वेदराजन यांनी थिरुमंगाई अल्वर यांना दर्शन दिल्याचे मानले जाते. थिरुनगरीला प्राचीन काळात अलिंगणापुरम आणि विल्वरण्यम देखील म्हटले जाते थिरुमंगाई अलवार काळात वयाली म्हणून आणि विजयनगर काळापर्यंत राखले जाते.
वेदराजन मंदिराची कथा/ आख्यायिका
हिंदू पौराणिक कथेनुसार, ब्रह्मदेवाचा पुत्र कर्तामा प्रजापती याने विष्णूची आराधना करून मोक्षप्राप्तीसाठी तपश्चर्या केली. विष्णू प्रसन्न झाले नाहीत आणि त्यांची पत्नी लक्ष्मी हिला विष्णूने कार्थमाची परीक्षा दिल्याने ते पटले नाही. ती याच ठिकाणी कमळाच्या कुंडात लपली होती. विष्णू तिच्या शोधात निघाला आणि तिला सापडल्यावर तो तिला वैकुंठाला घेऊन गेला. पौराणिक कथेनुसार, शेजारच्या थिरुंगरीमध्ये विष्णूला मिठीत घेतलेल्या स्थितीत देखील दाखवले आहे. कर्तमाने त्रेतायुग आणि द्वापर युग अशा विविध युगांमध्ये अनेक अवतार घेतले, परंतु विष्णूने त्याला आश्वासन दिले की त्याला कलियुगातच मोक्ष मिळेल.
कलियुगात कर्तमाचा जन्म राजकुमार संगबलन झाला. तो लहान असतानाच कुमुदवल्लीशी लग्न करायचा होता. ती एक धर्माभिमानी विष्णव होती जिने एक हजार वैष्णवांना किंवा विष्णव अनुयायांना जेवण दिले तरच ती त्याच्याशी लग्न करेल अशी अट घातली होती. संगबालनने भक्तांना भोजन द्यायला सुरुवात केली आणि त्याला आधार देण्यासाठी चोरीही केली.
विष्णू त्यांच्या मार्गावर लक्ष्मीसह प्रकट झाला आणि त्यांना लुटण्याचा प्रयत्न केला. अष्टात्र मंत्र ऐकून विष्णू थिरुमंगाई अल्वर झाला. रंगनाथाच्या रूपात विष्णूने अल्वर आणि त्याची पत्नी दर्शना दिल्याने, प्रमुख देवता कल्याण रंगनाथ म्हणून ओळखली जाते. स्थानिक लोक या क्षेत्राला अल्वर कोइल म्हणून संबोधतात, परंतु ते वेदराजपुरम म्हणून देखील ओळखले जाते. हे मंदिर 108 दिव्य देसमांपैकी एक मानले जाते .
दिव्य देशम म्हणजे काय – एक दिव्य देशम किंवा वैष्णव दिव्य देशम हे 108 विष्णू आणि लक्ष्मी मंदिरांपैकी एक आहे, जे श्री वैष्णव धर्माचे कवी-संत अल्वार यांनी नोंदवले आहेत. 108 पैकी 105 मंदिरे भारतात आहेत, एक नेपाळमध्ये आहे आणि अंतिम दोन तिरुप्परकटल आणि वैकुंठममध्ये अंतराळात असल्याचे मानले जाते. ते तामिळनाडू (84), केरळ (11), आंध्र प्रदेश (2), गुजरात (1), उत्तर प्रदेश (4), आणि उत्तराखंड (3) या भारतीय राज्यांमध्ये वितरीत केले जातात. मुक्तिनाथ, सालिग्रामम हे नेपाळचे एकमेव दिव्य देशम आहेत. 4,000 तमिळ स्तोत्रांचा संग्रह असलेल्या नालायरा दिव्य प्रबंधममधील 12 अल्वार दिव्या देशांचा आदर करतात.
वेदराजन मंदिराचा इतिहास
मंदिराचा नेमका इतिहास माहीत नसला तरी, त्याची स्थापना चोलांनी केली, असे मानले जाते, नंतर विजयनगर आणि तंजावर नायक सम्राटांनी विस्तार केला, ज्यांनी 16 व्या शतकात स्तंभ असलेले हॉल आणि महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थाने सुरू केली. वेदराजन मंदिराचा उल्लेख 7व्या आणि 9व्या शतकात कुलसेकरा अल्वर आणि थिरुमंगाई अल्वार यांनी लिहिलेल्या वैष्णव सिद्धांत नालायरा दिव्य प्रबंधममध्ये आढळतो. मंदिर एक दिव्य देशम आहे, जे पुस्तकात वर्णन केलेल्या 108 विष्णू मंदिरांपैकी एक आहे. दिव्या कवी पिल्लई पेरुमल अयंगार यांच्या 108 तिरुपती अंताथीसह 18व्या आणि 19व्या शतकातील विविध प्रकाशनांमध्ये मंदिराचा उल्लेख आहे.
वेदराजन मंदिराची वास्तुकला
वेदराजन मंदिराचा आकार सुमारे 2 एकर (0.81 हेक्टर) आहे आणि त्यात सात-स्तरीय गोपुरम (गेटवे टॉवर) समाविष्ट आहे जो 125 फूट (38 मीटर) उंचीवर आहे. मंदिर आयताकृती अंगणात भव्य ग्रॅनाइट भिंतींनी वेढलेले आहे. गर्भगृहात दुसऱ्या गेटवे टॉवरद्वारे प्रवेश केला जातो. सुरुवातीच्या तटबंदीचे तळघर एकापाठोपाठ खांब असलेल्या संरचनांनी वेढलेले आहे.
मध्यवर्ती मंदिर उभारलेले आहे आणि त्यात प्रमुख देवता, वेदराजन यांची प्रतिमा आहे. प्रतिमा ग्रॅनाइटची बनलेली आहे आणि बसलेल्या स्थितीत दर्शविली आहे. उत्सव देवता कल्याण रंगनाथर म्हणून ओळखली जाते, आणि त्याचे चित्र देखील अभयारण्य मध्ये आढळू शकते. गर्भगृहाच्या वरचे विमान किंवा मंदिर, आठ तुकड्यांसह डिझाइनमध्ये अष्टांग आहे.
विमानाच्या बाहेरील भिंती ऋषी, दशावतार, लक्ष्मी नरसिंह, लक्ष्मी नारायण आणि इतर विष्णू अवतारांच्या चित्रांनी चिकटलेल्या आहेत. त्याच उभारलेल्या परिसरात उत्तरेकडे तोंड करून तिरुमंगाई अल्वर मंदिर आहे. अल्वर मंदिरासाठी स्वतंत्र ध्वजस्तंभ आहे. मंदिरातील नरसिंहाच्या दोन प्रतिमा थिरुमंगाई अल्वर यांनी पूजलेल्या नरसिंहाच्या पाच मूळ प्रतिमांपैकी मानल्या जातात. अल्वरची पूजा केल्याचे सांगितले जाते, असे चिंदनैकिनियांचे थोडेसे चित्र आहे. अमृतवल्लीचे मंदिर तळघरात, पहिल्या कोपऱ्यात आहे.
वेदराजन मंदिराबद्दल तथ्य
- दक्षिण भारतीय तमिळनाडू राज्यातील मयिलादुथुराई जिल्ह्यातील थिरुनगरी येथील वेदराजन मंदिर.
- हे मंदिर बारा अल्वर संतांपैकी एक असलेल्या थिरुमंगाई अल्वर यांचे जन्मस्थान असल्याचे मानले जाते.
- मंदिराचे वर्गीकरण दिव्य देशम म्हणून केले गेले आहे , जे पुस्तकात नमूद केलेल्या 108 विष्णू मंदिरांपैकी एक आहे.
- मंदिर ग्रॅनाईटच्या भिंतीने वेढलेले आहे, जे त्याच्या सर्व देवस्थानांना वेढलेले आहे आणि पाण्याची टाकी पूर्वेकडील प्रवेशद्वाराच्या अक्षीय भागात आहे.
- मंदिराचा प्रवेशद्वार बुरुज सात-स्तरीय राजा गोपुरम आहे.
- विजयनगर आणि तंजावर नायक सम्राटांनी नंतरच्या विस्तारासह, चोलांनी मंदिर बांधले, असे मानले जाते, ज्यांनी 16 व्या शतकात स्तंभ असलेले हॉल आणि महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थाने सुरू केली.
वेदराजन मंदिरातील प्रसिद्ध सण
- ब्रह्मोत्सवम हा मंदिरात साजरा होणारा प्रमुख सण आहे.
- चित्र पौर्णिमा हा मंदिरातील उत्सवाचा एक प्रमुख प्रसंग आहे.
- वैकुंठ एकादशी – मार्गाझी (डिसेंबर-जानेवारी) या तमिळ महिन्यात साजरी होणारी वैकुंठ एकादशी हा मंदिरात साजरा होणारा प्रमुख सण आहे.
- थिरुमंगाई अल्वर मंगलासन उत्सवम थाई (जानेवारी-फेब्रुवारी) तमिळ महिन्यात साजरा केला जातो .
वेदराजन मंदिरात कसे जायचे
वेदराजन मंदिर हे दक्षिण भारतातील तमिळनाडू राज्यातील मयिलादुथुराई जिल्ह्यातील थिरुनगरी या गावात आहे.
हवाई मार्गे : सर्वात जवळचे विमानतळ त्रिची येथे आहे.
रेल्वेने : जवळचे रेल्वे स्टेशन सिरकाझी येथे आहे
रोडवेजने : मंदिर सिरकाझीपासून १० किमी अंतरावर आहे. सिरकाझी ते थिरुवेंकाडू या बसेस या ठिकाणाहून जातात. तुम्ही तुमची कार चालवल्यास ते मायावरमपासून 20 किमी आणि सिरकाझीपासून 10 किमी अंतरावर आहे.