वैकुंठनाथन पेरुमल मंदिर हे एक विष्णू मंदिर आहे जिथे वैकुंठनाथर पूजनीय आहेत. हे मंदिर, थिरुवैकुंडा विनागरम म्हणूनही ओळखले जाते , ते तामिळनाडूच्या मायिलादुथुराई जिल्ह्यातील सिरकाझी शहराजवळ असलेल्या थिरुनांगूर गावात आहे. परमेश्वराची पत्नी वैकुंटवल्ली देवी आहे. हे मंदिर 108 दिव्य देशांपैकी एक आहे , किंवा विष्णूच्या विशेष निवासस्थानांपैकी एक आहे कारण अझवर संतांनी त्यांच्या पवित्र स्तोत्रांमध्ये परमेश्वर आणि मंदिराचे गुणगान केले आहे.
थिरुनांगूर तिरुपती म्हणजे थिरुनांगूर आणि आसपास राहणाऱ्या 11 दिव्य देसमांचा समूह. तिरुवैकुंडा विनागरम हे त्यापैकीच एक. ही सर्व मंदिरे एक सामान्य पौराणिक कथा आणि स्थानिक संत थिरुमंगाई अझवर यांच्याशी जवळचे नाते सामायिक करतात. उथनकर, गुरु आणि उपरीसर्वासार, सम्राट यांनी या पेरुमलची पूजा केली असे म्हणतात. अझवरांच्या दिव्यप्रबंधम व्यतिरिक्त, दिव्या कवी पिल्लई पेरुमल अय्यंगार यांच्या 108 तिरुपती अंताथी सारख्या नंतरच्या कामांमध्ये मंदिराची प्रशंसा केली गेली आहे.
वैकुंठ नाथन पेरुमल मंदिराची कथा/ आख्यायिका
थिरुनांगूरच्या अकरा मंदिरांच्या दंतकथा एकमेकांशी निगडीत आहेत. पौराणिक कथेनुसार, दक्षाच्या यज्ञ (बलिदान) मुळे त्यांची पत्नी उमा मरण पावल्यानंतर हिंदू देव शिव या ठिकाणी रागाने नाचू लागले. जेव्हा शिवाचे केसांचे कुलूप जमिनीवर पडले तेव्हा शिवाचे आणखी अकरा अवतार प्रकट झाले. जर नृत्य चालू राहिले तर संपूर्ण सृष्टी नष्ट होईल अशी खगोलीय देवतांना काळजी होती.
त्यांनी विष्णूला मदतीसाठी आवाहन केले, जे या ठिकाणी प्रकट झाले. विष्णूला पाहून शिवाचा राग शांत झाला आणि त्याने विष्णूला आपल्यासारख्या अकरा रूपांत प्रकट होण्यास सांगितले. विष्णू त्याच्या विनंतीनुसार तिरुनंगूर येथे अकरा वेगवेगळ्या अवतारात आले. ज्या अकरा ठिकाणी विष्णूचे दर्शन झाले ते तिरुनंगूरमधील अकरा मंदिरांचे स्थान मानले जाते. दुसर्या आवृत्तीनुसार, शिवाने विष्णूला त्याने निर्माण केलेल्या अकरा शिवरूपांचे व्यवस्थापन करण्यासाठी त्याच्यासारखी अकरा वेगवेगळी रूपे घेण्यास सांगितले. असे म्हणतात की एकादस रुद्र म्हणून ओळखल्या जाणार्या अकरा रुद्रांनी आणि देवता शासक इंद्र यांनी या मंदिरात विष्णूची पूजा केली होती. हे मंदिर 108 दिव्य देसमांपैकी एक मानले जाते .
दिव्य देशम म्हणजे काय – एक दिव्य देशम किंवा वैष्णव दिव्य देशम हे 108 विष्णू आणि लक्ष्मी मंदिरांपैकी एक आहे, जे श्री वैष्णव धर्माचे कवी-संत अल्वार यांनी नोंदवले आहेत. 108 पैकी 105 मंदिरे भारतात आहेत, एक नेपाळमध्ये आहे आणि अंतिम दोन तिरुप्परकटल आणि वैकुंठममध्ये अंतराळात असल्याचे मानले जाते. ते तामिळनाडू (84), केरळ (11), आंध्र प्रदेश (2), गुजरात (1), उत्तर प्रदेश (4), आणि उत्तराखंड (3) या भारतीय राज्यांमध्ये वितरीत केले जातात. मुक्तिनाथ, सालिग्रामम हे नेपाळचे एकमेव दिव्य देशम आहेत. 4,000 तमिळ स्तोत्रांचा संग्रह असलेल्या नालायरा दिव्य प्रबंधममधील 12 अल्वार दिव्या देशांचा आदर करतात.
वैकुंठनाथन पेरुमल मंदिराचा इतिहास
वैकुंठ नाथन पेरुमल मंदिराचा उल्लेख पेरियालवार, थिरुमलीसाई अल्वार आणि थिरुमंगाई अल्वार यांच्या 7व्या-9व्या शतकातील वैष्णव सिद्धांत नालायरा दिव्य प्रबंधममध्ये आढळतो. मंदिर एक दिव्य देशम आहे, जे बायबलमध्ये वर्णन केलेल्या 108 विष्णू मंदिरांपैकी एक आहे. दिव्या कवी पिल्लई पेरुमल अयंगार यांच्या 108 तिरुपती अंताथीसह 18व्या आणि 19व्या शतकातील विविध प्रकाशनांमध्ये मंदिराचा उल्लेख आहे.
वैकुंठनाथन पेरुमल मंदिराची वास्तुकला
वैकुंठनाथन पेरुमल मंदिराच्या परिसरामध्ये एकच प्रकरम (मंदिराचा बंद परिसर) आहे. येथील गर्भगृह हे खगोलीय वैकुंठमशी तुलना करता येईल असे मानले जाते. हे थिरुनंगूरमध्ये आहे, थिरुवेंकाडूच्या रस्त्यावर सिरकलीपासून 10 किलोमीटर अंतरावर एक छोटेसे गाव आहे. मंदिराच्या उत्तरेला मंदिराचे टाके आहे. ऋषी उथनकर आणि राजा उपरीसर्वासार यांनी प्रमुख देवतेची पूजा केली असे म्हटले जाते.
गर्भगृहात प्रमुख देवता, वैकुंठनाथर (ज्याला थमराइकन्नुदियाबिरान असेही म्हणतात – कमळाचे डोळे), त्याची वधू आणि उत्सवाची चित्रे आहेत. मंदिरात एकच देवस्थान आहे. मंदिराच्या सभोवतालच्या भिंती ही अलीकडची जोड आहे. गरुड मंडप प्रवेशमार्गाशेजारी आहे आणि मुख्य मंदिराकडे अक्षीय आहे.
वैकुंठ नाथन पेरुमल मंदिराबद्दल तथ्य
- वैकुंता नाथन पेरुमल मंदिर हे दक्षिण भारतातील तमिळनाडू राज्यातील सिरकाझीच्या बाहेरील तिरुनंगूर गावात आहे.
- पौराणिक कथेनुसार, त्याने निर्माण केलेल्या अकरा शिवरूपांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी शिवाने विष्णूला त्याच्यासारख्या अकरा वेगवेगळ्या रूपांमध्ये प्रकट होण्याची विनंती केली.
- वैकुंठ नाथन पेरुमल मंदिराचे वर्गीकरण दिव्य देशम म्हणून केले गेले आहे , जे पुस्तकात नमूद केलेल्या 108 विष्णू मंदिरांपैकी एक आहे.
- हे थिरुनांगुर तिरुपतीच्या अकरा दिव्य देसमांपैकी एक आहे आणि तिरुमंगाई अल्वरशी जवळून संबंधित आहे.
- एकादस रुद्र नावाचे अकरा रुद्र आणि देवांचा राजा इंद्र याने या मंदिरात विष्णूची पूजा केली असे मानले जाते.
- हे असे स्थान आहे जिथे आपण पृथ्वीवरील आपल्या जीवनकाळात मृत्यूनंतर त्याच्या जवळ जाण्यापूर्वी त्याचे थेट दर्शन घेऊ शकतो.
- हे त्याचे संपूर्ण परमपद आहे. येथील गर्भगृह हे खगोलीय वैकुंठमशी तुलना करता येईल असे मानले जाते.
- मंदिराच्या उत्तरेला मंदिराचे टाके सापडेल.
- कौटुंबिक एकतेसाठी भक्त पेरुमलला प्रार्थना करतात. देवाला तिरुमंजन करून आणि तुळशीच्या माळा आणि वस्त्र अर्पण करून भक्त त्यांच्या इच्छा पूर्ण करतात.
- जे विवाहित जोडपे सतत 6 महिने नक्षत्र मागामाची विशेष पूजा करतात त्यांना संतती प्राप्त होते असे म्हणतात.
वैकुंठनाथन पेरुमल मंदिरातील प्रसिद्ध सण
- ब्रह्मोत्सवम हा मंदिरात साजरा होणारा प्रमुख सण आहे.
- चित्र पौर्णिमा हा मंदिरातील उत्सवाचा एक महत्त्वाचा प्रसंग आहे.
- वैकुंठ एकादशी – मार्गाझी (डिसेंबर-जानेवारी) या तमिळ महिन्यात साजरी होणारी वैकुंठ एकादशी हा मंदिरात साजरा होणारा प्रमुख सण आहे.
- थिरुमंगाई अल्वर मंगलासन उत्सवम थाई (जानेवारी-फेब्रुवारी) तमिळ महिन्यात साजरा केला जातो .
वैकुंठनाथन पेरुमल मंदिरात कसे जायचे
मंदिर सिरकली-नागापट्टीनम मार्गावर आहे. अन्नान कोइलच्या थांब्यावर भाविकांना उतरावे लागते. या बसस्थानकापासून मंदिर 1 किमी अंतरावर आहे.
विमानाने : त्रिची आंतरराष्ट्रीय विमानतळ मंदिरापासून सुमारे 150 किमी अंतरावर आहे.
रेल्वेने : मंदिरापासून सिरकाझी रेल्वे स्टेशन सुमारे 10 किमी अंतरावर आहे.
रोडवेज : मायावरम/सिरकाझी येथून बसेस थिरू नांगूरमधून जातात. केवळ क्वचित प्रसंगी थेट विशेष बसेस उपलब्ध असतात.