नागर शैली | मंदिर वास्तुकला
नागर शैली | मंदिर वास्तुकला – नागर शैली ही एक हिंदू मंदिर स्थापत्य शैली आहे जी उत्तर भारतात प्रचलित होती. ही शैली प्राचीन काळातील वैदिक मंदिरांपासून विकसित झाली आणि गुप्त साम्राज्य (320-550 सीई) ते दिल्ली सल्तनत (1206-1526 सीई) या काळात सर्वात लोकप्रिय शैली होती.नागर शैलीची सुरुवात गुप्त साम्राज्यात झाली असे मानले जाते. गुप्त साम्राज्यात बांधण्यात […]
द्रविड शैली | मंदिर वास्तुकला
द्रविड शैली | मंदिर वास्तुकला – द्रविड शैली ही भारताच्या दक्षिणेकडील राज्यांमध्ये प्रचलित असलेली एक स्थापत्य शैली आहे. ही शैली प्रामुख्याने विटभट्यांनी बांधली जाते आणि त्याची आकृती शिखरसदृश असते. द्रविड शैलीतील मंदिरे प्रामुख्याने हिंदू देवतांना समर्पित असतात. द्रविड शैलीची सुरुवात चोळ साम्राज्यात झाली असे मानले जाते. चोळ साम्राज्यात बांधण्यात आलेल्या काही मंदिरांमध्ये द्रविड शैलीचे वैशिष्ट्ये […]
वेसर शैली | मंदिर वास्तुकला
वेसर शैली | मंदिर वास्तुकला – वेसर शैली ही भारताच्या मध्य भागात प्रचलित असलेली एक स्थापत्य शैली आहे. ही शैली नागर आणि द्रविड शैलींचा मिलाफ दर्शवते. वेसर शैलीतील मंदिरे प्रामुख्याने दगड आणि विटभट्यांनी बांधली जातात आणि त्यांची आकृती स्तंभसदृश किंवा शिखरसदृश असते. वेसर शैलीतील मंदिरे प्रामुख्याने हिंदू देवतांना समर्पित असतात. वेसर शैलीची सुरुवात गुप्त साम्राज्यात […]
भारतातील मंदिरांच्या स्थापत्य शैली
भारतातील मंदिरांच्या स्थापत्य शैली – भारतात अनेक मंदिरे आहेत आणि त्यांची स्थापत्य शैली वेगवेगळी आहे. काही मंदिरे प्राचीन आहेत तर काही नवीन आहेत. काही मंदिरे मोठी आहेत तर काही लहान आहेत. काही मंदिरे सुंदर आहेत तर काही सोपी आहेत. भारतातील मंदिरे अनेक स्थापत्य शैलींमध्ये बांधली गेली आहेत. या शैलींमध्ये प्राचीन ग्रीक, रोमन, इजिप्शियन, भारतीय आणि […]
लेणीचे प्रकार आणि लेणीचे अंग
लेणीचे प्रकार आणि लेणीचे अंग– लेण्यांचे मुख्य दोन प्रकार आहेत. लेणीचे प्रकार पुढीलप्रमाणे – ऐहिक लेणी – नाणेघाटात सातवाहनांचे देवकुळ म्हणजे कीर्तिमंदिर – पूर्वजांच्या प्रतिमांचे मंदिर. हे एकमेव लेणे ऐहिक लेणे म्हणून ज्ञात आहे. धार्मिक लेणी – बौद्ध, जैन, हिंदू. बौद्ध लेणी मध्ये पण हीनयान व महायान या दोनही पंथांची लेणी आढळतात. हीनयान पंथाची लेणी […]
वीरगळ म्हणजे काय?
वीरगळ म्हणजे काय?- वीरगळ म्हणजे काय? तर युध्दात कामी आलेल्या वीरांसाठी, गोरक्षण करतांना धारातिर्थी पडलेल्या वीरांची स्मारके म्हणजे वीरगळ. वीरगळ हा शब्द ‘वीरकल्लू- वीरकळ- वीरगळ’ याप्रकारे महाराष्ट्रात रुढ झाला. यास वीरस्तंभ असेही म्हणतात. कल्लू’ या कानडी शब्दाचा अर्थ ‘दगड’ असा होतो. दक्षिणेत वीरगळास ‘वीरकळ’ तर उत्तरेत ‘वीरब्रम्ह’ म्हणतात. इंग्रजीत वीरगळास Herostone असे संबोधतात. वीरगळ हा […]
लेणी म्हणजे काय?
लेणी म्हणजे काय? – लेणी म्हणजे काय तर लेणी म्हणजे डोंगरातील दगडांवर केलेले कोरीव काम. लेणी म्हणजे डोंगर, टेकडी, पर्वत, खडक कोरून तयार केलेल्या गुहा होत. लेणी ही संज्ञा सामान्यपणे मानवनिर्मित गुहांना वापरली जाते. ज्यांच्या उपयोग तपस्या-साधना-विश्रांती करण्यासाठी केला जाई. प्रथम साधी असलेली नंतर चित्रे व शिल्पे यांनी अलंकृत केली गेली. लेण्यांना गुहा, गुंफा, शैलगृहे, […]
108 दिव्य देशम मंदिरे
वैष्णव लोक 108 वैष्णव मंदिरांना भगवान श्री नारायणाला समर्पित सर्व मंदिरांपैकी सर्वात पवित्र मानतात. म्हणून हे 108 दिव्य (पवित्र) देसम (तीर्थ/क्षेत्रम) म्हणून ओळखले जातात. या 108 मंदिरांची स्तुती 12 वैष्णव संतांनी केली आहे, ज्याला ‘अलवार’ म्हणतात. या 12 अलवारांनी भगवान नारायणाच्या स्तुतीसाठी 4,000 तमिळ श्लोक रचले आहेत; या संग्रहाला नालायरा (4,000) दिव्य प्रबंधम् म्हणतात. या […]