गोदावरी तीर शक्तीपीठ किंवा सर्वशैल हे एक सुप्रसिद्ध शक्तीपीठ आहे आणि हिंदूंसाठी सर्वात महत्वाचे पवित्र स्थान आहे. हे मंदिर आंध्र प्रदेशाजवळील भारतातील राजमुंद्री येथे गोदावरी नदीच्या बाजूला कोटिलेश्वर मंदिरात आहे. सर्वशैल हे गोदावरी शक्तीपीठाचे दुसरे नाव आहे. हे मंदिर आईच्या ५१ शक्तीपीठांपैकी एक आहे. या मंदिरात शक्तीची देवी विश्वेश्वरी आणि राकिणी म्हणून पूजा केली जाते आणि भैरवाची वत्सनाभ आणि दंडपाणी म्हणून पूजा केली जाते.
भारतातील सर्वात लांब नद्यांमध्ये गोदावरी नदीचा समावेश होतो. देवी सतीचा डावा गाल याच ठिकाणी पडल्याचे सांगितले जाते. गोदावरी नदीत पवित्र स्नान करणे हे पवित्र मानले जाते आणि स्नान केल्याने सर्व भक्तांची पापे धुतली जातात असे सांगितले जाते.
गोदावरी तीर शक्तीपीठामागील कथा
दाक्षायनी, सती, पार्वती किंवा दुर्गा – हिंदू धर्मातील सर्वात महत्वाची स्त्री आणि सर्वात शक्तिशाली देवता – यांना शक्ती म्हणतात. दुर्गा देवी, महाकाली आणि गोवरी ही शक्ती, शक्ती देवीची तीन प्रमुख रूपे आहेत. ती आदिशक्तीचा अवतार आहे.
सती ही प्रजापती दक्षाची मुलगी होती आणि तिने वडिलांच्या इच्छेला न जुमानता भगवान शिवाशी लग्न केले. प्रजापती दक्षाने एकदा मोठा यज्ञ केला, पण त्याने आपल्या मुलीला आणि जावयाला बोलावले नाही. वडिलांच्या या कृत्याने सतीला खूप दुःख झाले. ती तिथे गेल्यावर तिच्या वडिलांनी सतीकडे दुर्लक्ष करून तिचा अपमान केला. आपल्या पतीचा (भगवान शिवाचा) अपमान तिला सहन झाला नाही आणि तिने यज्ञाच्या अग्नीत उडी मारून आत्महत्या केली. ती गेली, पण तिचे शरीर जळले नाही. भगवान शिवाने रागाच्या भरात आपली वीरभद्र रूपे घेतली होती. दक्षाचे डोके त्याने कापले होते, परंतु शेवटी, त्याने त्याला पुन्हा जिवंत करून क्षमा केली.
उध्वस्त झालेल्या भगवान शिवांनी सतीचे शरीर घेऊन विश्वात भटकले होते. शेवटी भगवान विष्णूंनी आपल्या चक्राचा वापर करून सतीच्या शरीराचे तुकडे केले. शरीराच्या प्रत्येक अवयवाचे रूपांतर शक्तीपीठात झाले. जिथे शरीराचा भाग जमिनीवर पडला होता तिथे मंदिर उगवले होते. शक्तीपीठाचे रक्षण करण्यासाठी, भगवान शिवाने प्रत्येकासाठी 51 भैरव निर्माण केले.
गोदावरी तीर शक्तीपीठ हे गोदावरी किनार्यावर आंध्र प्रदेशातील कब्बूर जवळ आहे. देवीचा डावा गाल येथे पडला आणि विश्वेश्वरी, रकिनी किंवा विश्वमातुका (जगाची आई) आणि दंडपाणी म्हणून शिवाच्या मूर्ती आहेत. हे शक्तिपीठ भारताच्या आंध्र प्रदेशातील राजमुंद्रीजवळ गोदावरी नदीच्या काठावर आहे. सर्वशैल हे गोदावरी तीर शक्तीपीठाचे दुसरे नाव आहे.
गोदावरी तीर शक्तीपीठाचा इतिहास
श्री चैतन्य महाप्रभू आणि बलदेव यांच्यासह काही प्रसिद्ध हिंदू व्यक्तींनी गोदावरी नदीवर स्नान केले. हे मंदिर कोणी व केव्हा बांधले याची नेमकी माहिती नाही. तथापि, माँ सतीची हनुवटी कोसळल्याचे पुराण आणि वेदांमध्ये सांगितले आणि लिहिले आहे. म्हणून, या स्थानाला महत्त्व देण्यासाठी आणि माँ सतीची प्रार्थना करण्यासाठी, गोदावरी तीर शक्तीपीठ मंदिर बांधले गेले.
त्र्यंबकेश्वर येथे ब्रह्मगिरी पर्वतावर आपली पत्नी अहल्येसोबत राहणाऱ्या गौतम ऋषींचा एक पुराणात उल्लेख आहे. गौतम ऋषींनी एका गायीला हाकलून देण्याचा प्रयत्न केला जिने आपल्या धान्य कोठारातील सर्व तांदूळ खाल्ले. ऋषी दुर्भ गवताने तिचा पाठलाग करत असताना गाय मरण पावली. ऋषींनी भगवान शंकराचे ध्यान केले आणि गोहत्यापासून मुक्त होण्याची इच्छा केली. (गाय मारण्याची कृती). भगवान शिवाला त्यांचे आश्रम शुद्ध करण्यासाठी गंगा आणण्याची विनंती करण्यात आली.
गौतम ऋषींच्या उपासनेने भगवान शिव प्रसन्न झाले आणि गंगा त्र्यंबकेश्वरला आणून त्र्यंबक म्हणून प्रकट झाले. गौतम ऋषींच्या नावावरून नदीला गौतमी असेही म्हणतात. गौतम ऋषींच्या नावावरून नदीला गौतमी असेही म्हणतात. या नदीला गोदावरी असे नाव पडले कारण ती ऋषी गौतमांना “गोहट्या” च्या पापांपासून मुक्त करण्यासाठी आणली गेली होती.
गोदावरी तीर शक्तीपीठाची वास्तुकला
गोदावरी तीर शक्तीपीठ हे एक प्राचीन मंदिर आहे, आणि त्याची वास्तू आश्चर्यकारक आणि अद्भुत आहे. मंदिराचे गोपुरम उंचावर ठेवलेले असल्यामुळे ते खूप मोठे दिसते. मंदिरातील सर्व देवी-देवतांच्या मूर्तींची प्रतिष्ठापना करण्यात आली आहे. हे मंदिर गोदावरी नदीच्या काठावर आहे, गंगेनंतर भारतातील दुसरी सर्वात मोठी नदी आहे.
गोदावरी तीर शक्तीपीठ हे भारतातील आंध्र प्रदेशातील राजमुंद्रीजवळ गोदावरी नदीच्या काठी एक मंदिर आहे. सर्वशैल हे या मंदिराचे दुसरे नाव आहे. हे सुप्रसिद्ध शक्तीपीठ आहे. जिथे माँ सतीचा डावा गाल पडला असे म्हटले जाते आणि या धार्मिक स्थळावर विश्वेश्वरी (विश्वेशी) किंवा रकिनी किंवा विश्वमातुका (संपूर्ण जगाची माता) आणि भगवान शिव वत्सनाभ किंवा दंडपाणी म्हणून पूजल्या जातात.
गोदावरी तीर शक्तीपीठाबद्दल तथ्य
- गोदावरी तीर शक्तीपीठ हे प्रसिद्ध ५१ शक्तीपीठांपैकी एक आहे, ज्याला सर्वशैल शक्तीपीठ म्हणूनही ओळखले जाते.
- गोदावरी तीर शक्तीपीठ हे आंध्र प्रदेश, राजमुंद्री, भारताजवळ गोदावरी नदीकाठी कोटिलेश्वर मंदिरात आहे.
- हे मंदिर मातेच्या ५१ शक्तीपीठांपैकी एक आहे. या मंदिरात शक्तीची विश्वेश्वरी आणि राकिणी देवी म्हणून पूजा केली जाते आणि भैरवाची वत्सनाभ आणि दंडपाणी म्हणून पूजा केली जाते.
- आंध्र प्रदेशातील गोदावरी नदीच्या काठावर कोटिलिंगेश्वर मंदिरात हे मंदिर आहे.
- धार्मिक मान्यतेनुसार या ठिकाणी देवी सतीचा डावा गाल पडला होता.
- गोदावरी नदीच्या काठावर दर बाराव्या वर्षी साजरा होणारा ‘ पुष्करम मेळा ‘ हे मंदिराचे प्रमुख आकर्षण आहे.
- मोठ्या संख्येने विश्वासणारे देवीची उपासना करण्यासाठी येतात आणि त्यांच्या सर्व चुकीच्या कृत्यांपासून मुक्त होण्यासाठी नद्यांमध्ये पवित्र स्नान करतात.
- नवरात्री संपूर्ण ऊर्जा, श्रद्धा, समर्पण आणि भक्तीने साजरी केली जाते.
- आणखी एक सण जो मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो तो म्हणजे ‘शिवरात्री’.
गोदावरी तीर शक्तीपीठातील सण
- दुर्गा पूजा. (हिवाळी) – अश्विन (सप्टे-ऑक्टोबर) महिन्यात या मंदिरात भक्त नवरात्रोत्सव साजरा करतात.
- नवरात्री. (उन्हाळा) – ते चैत्र (मार्च-एप्रिल) पंधरवड्यात इतर नवरात्र साजरे करतात. दर नऊ दिवसांनी ते नवदुर्गाची (नऊ दुर्गा) पूजा करतात.
- दिवाळी – दिवाळी हा शहरातील सर्वात प्रशंसनीय आणि शुभ सणांपैकी एक आहे.
- महाशिवरात्री – महाशिवरात्रीच्या निमित्ताने मंदिरात भव्य जत्रेचे आयोजन केले जाते.
- पुष्करम जत्रा – हा जत्रा किंवा मेळा दर बाराव्या वर्षी गोदावरी नदीच्या काठावर साजरा केला जातो.
गोदावरी तीर शक्तीपीठ कसे जायचे
आंध्र प्रदेश राजमुंद्री गोदावरी तीर शक्तीपीठ मंदिर हे आंध्र प्रदेशच्या पूर्व गोदावरी जिल्ह्यातील राजमुंद्री शहरात स्थित एक आदरणीय हिंदू तीर्थक्षेत्र आहे.
हवाई मार्गे : गोदावरी तीर शक्तीपीठ मंदिराचे सर्वात जवळचे विमानतळ हे राजमुंद्री विमानतळ आहे, जे मंदिरापासून सुमारे 12 किमी अंतरावर आहे.
रेल्वेमार्गे : राजमुंद्री रेल्वे स्टेशन हे जवळचे रेल्वे स्टेशन आहे. मंदिरापर्यंत जाण्यासाठी रेल्वे स्थानकातून टॅक्सी आणि बस सहज उपलब्ध आहेत.
रोडवेजने : राजमुंद्री हे सर्व मुख्य शहरांमधून बसने चांगले जोडलेले आहे. हैदराबाद, विशाखापट्टणम, आणि विजयवाडा यांसारख्या शहरांपासून राजमुंद्रीपर्यंत नियमित बस सेवा उपलब्ध आहेत. मंदिरापर्यंत जाण्यासाठी तुम्ही टॅक्सी भाड्याने घेऊ शकता किंवा तुमचे वाहन चालवू शकता.