नीलमेघा पेरुमल मंदिर , ज्याला सोवरीराजा पेरुमल मंदिर म्हणूनही ओळखले जाते, हे दक्षिण भारतातील तमिळनाडू राज्यातील नागापट्टिनमच्या बाहेरील गाव थिरुकन्नापुरममधील हिंदू देव विष्णूला समर्पित एक हिंदू मंदिर आहे. द्रविडीयन शैलीत बांधलेल्या या मंदिराचा उल्लेख 6व्या ते 9व्या शतकातील अल्वर संतांच्या मध्ययुगीन तमिळ धर्मातील दिव्य प्रबंधात आढळतो.
नीलमेघा पेरुमल (नीला मेघर म्हणून ओळखले जाते) आणि तिरुकन्नपुरा नायगी म्हणून त्यांची पत्नी लक्ष्मी या नावाने विष्णूला समर्पित केलेल्या १०८ दिव्य देसमांपैकी हे एक आहे. हिंदू लोककथेनुसार, राज्य करणारी देवता एका भक्ताला वाचवण्यासाठी विग (स्थानिक भाषेत सोवरी म्हणतात) घेऊन आली होती असे म्हणतात, ज्यामुळे सोवरीराजा पेरुमल (ज्याला सोवरीराजा असेही म्हणतात) नावाचा उदय झाला. पद्मपुराणात या मंदिराचा उल्लेख आहे. समुद्रमंथनादरम्यान, लक्ष्मी प्रकट झाली आणि लगेचच विष्णूच्या तेजस्वी उपस्थितीकडे आकर्षित झाली.
नीलमेघा पेरुमल मंदिराची कथा/ आख्यायिका
पौराणिक कथांनुसार, रंगभट्ट, एक उत्कट भक्त आणि मंदिराचा पुजारी, दररोज प्रमुख देवतेला पुष्पहार अर्पण करत असे, जे एका गणिकाने अर्पण केले. पुजार्याला नैवेद्य दाखवण्यापूर्वी गणिका हार घालत असे. जेव्हा सत्ताधारी राजाला मालेत एक केस सापडला तेव्हा त्याने पुजाऱ्याची चौकशी केली. पुजारी म्हणाले की हे केस स्वतः देवतेचे आहेत. राजाला याजकावर खोटे बोलल्याचा संशय आला आणि त्याला शिक्षा करण्याचा हेतू होता. देवतेचे निरीक्षण करत असताना विष्णू स्वतः सोवरी (विग) घेऊन प्रकट झाला. मंदिरात विष्णूला सोवरीराजा पेरुमल म्हणून ओळखले जाते कारण ते सोवरीसोबत प्रकट झाले होते.
पद्म पुराणानुसार, वसु नावाच्या राजाकडे (ज्याला उपरीश्रव देखील म्हणतात) उडण्याची क्षमता होती. तो लोकांना त्रास देणार्या राक्षसांचा वध करत होता. या क्षेत्रावरून उडताना त्याने अनेक ऋषींना राक्षसांसाठी गोंधळात टाकले आणि त्यांच्यावर हल्ला केला. विष्णू 16 वर्षांच्या मुलाच्या रूपात मैदानात उतरला आणि त्याने वासूचा पराभव केला. पाहुणा वेशातील विष्णू आहे हे समजण्यास वसूला थोडा वेळ लागला. त्याने विष्णूला आपली मुलगी पद्मिनी हिच्याशी लग्न करण्याची विनंती केली. विष्णू पद्मिनीशी लग्न करण्यास तयार झाला कारण तो तिच्या भक्तीने प्रभावित झाला होता. हे मंदिर 108 दिव्य देसमांपैकी एक मानले जाते .
दिव्य देशम म्हणजे काय – एक दिव्य देशम किंवा वैष्णव दिव्य देशम हे 108 विष्णू आणि लक्ष्मी मंदिरांपैकी एक आहे, जे श्री वैष्णव धर्माचे कवी-संत अल्वार यांनी नोंदवले आहेत. 108 पैकी 105 मंदिरे भारतात आहेत, एक नेपाळमध्ये आहे आणि अंतिम दोन तिरुप्परकटल आणि वैकुंठममध्ये अंतराळात असल्याचे मानले जाते. ते तामिळनाडू (84), केरळ (11), आंध्र प्रदेश (2), गुजरात (1), उत्तर प्रदेश (4), आणि उत्तराखंड (3) या भारतीय राज्यांमध्ये वितरीत केले जातात. मुक्तिनाथ, सालिग्रामम हे नेपाळचे एकमेव दिव्य देशम आहेत. 4,000 तमिळ स्तोत्रांचा संग्रह असलेल्या नालायरा दिव्य प्रबंधममधील 12 अल्वार दिव्या देशांचा आदर करतात.
नीलमेघा पेरुमल मंदिराचा इतिहास
मंदिर ग्रॅनाइटच्या भिंतीने वेढलेले आहे, जे तिच्या सर्व देवस्थानांचे आणि सातपैकी तीन पाण्याचे संरक्षण करते. सात-स्तरीय राजगोपुरम, मंदिराचा प्रवेशद्वार टॉवर आणि मंदिरासमोर एक भव्य मंदिर टाकी आहे. चोलांनी मंदिर बांधले असे मानले जाते, नंतर तंजावरच्या नायकांनी विस्तार केला.
नीलमेघा पेरुमल मंदिराची वास्तुकला
मंदिरात सुमारे 100 फूट (30 मीटर) उंच असलेले सात-स्तरीय राजगोपुरम आणि 1.5 एकर (0.61 हेक्टर) व्यापलेले मोठे मंदिर परिसर समाविष्ट आहे. कॉम्प्लेक्स पूर्वेकडून पश्चिमेकडे 316 फूट (96 मीटर) लांब आणि उत्तरेकडून दक्षिणेकडे 210 फूट (64 मीटर) लांब आहे. दुसरा गेटवे टॉवर, जो मुख्य गेटवेवरून प्रवेश केला जातो, तो 60 फूट (18 मीटर) उंच आहे. गेट आणि महामंडपामार्गे पोहोचलेल्या या गर्भगृहात प्रमुख देवता नीला मेघर यांची प्रतिमा आहे.
नीला मेघर, दंडक महर्षी आणि गरुड यांच्या दोन्ही बाजूला श्रीदेवी आणि भूदेवी यांचे चित्र आहे. गर्भगृहात उत्सव देवता, सोवरीराजा पेरुमल, श्रीदेवी, भूदेवी, पद्मिनी आणि अंडल या चार पत्नींची धातूची मूर्ती देखील आहे. अभयारण्याच्या आधीचा हॉल महामंडप म्हणून ओळखला जातो, आणि उत्तरेकडील भाग तिरुमंजना मंडपम म्हणून ओळखला जातो, जेथे उत्सवाच्या वेळी उत्सवाच्या चित्रांवर पवित्र स्नान केले जाते. सणांदरम्यान, पल्लीराई हे पवित्र कक्ष आहे जेथे विष्णू आणि त्याच्या जोडीदाराची उत्सवाची चित्रे ठेवली जातात.
सेनेई मुदलियार (विष्णूच्या सैन्याचा सेनापती), नरधन कृष्ण, बारा अल्वर, राम, मुख्य देवतेची पत्नी आणि थायलापुरा नयागी या प्रत्येकाचे स्वतःचे मंदिर आहे. मंदिरात चार मंदिर टाके आहेत, त्यापैकी सर्वात मोठे नित्यपुष्करणी आहे, जे 450 फूट (140 मीटर) बाय 415 फूट (126 मीटर) आहे आणि मंदिरासमोर आहे. मंदिराचे इतर तीन टाके म्हणजे क्षिरपती पुष्करणी, भूतवदन आणि मुथाकरम.
इतिहासानुसार, मूळ रचना सात कॉम्प्लेक्स आणि 13 किलोमीटर समुद्रापर्यंत पसरलेली होती. चोल सम्राट वैष्णव धर्माच्या विरोधात होता आणि मंदिर नष्ट करण्याचा प्रयत्न करीत होता. एका उत्कट भक्ताने विष्णूला उदयास येण्यासाठी आणि अत्याचारी राजाचा नायनाट करण्याची विनंती केली. विष्णू प्रभावित झाला नाही, म्हणून भक्ताने प्रतिमेवर एक चकती फेकली, त्यावर जखम झाली. हे डाग आजही छायाचित्रात दिसतील, असे सांगितले जात आहे. प्रमुख देवतेने चोल सैन्यावर चकती फेकली. अध्यक्षीय देवता चकती फेकत असल्याचे चित्र आहे.
नीलमेघा पेरुमल मंदिराबद्दल तथ्य
- नीलमेघा पेरुमल मंदिर तामिळनाडूच्या नागापट्टिनम जिल्ह्यातील तिरुकन्नापुरम गावात आहे.
- पेरियालवार, अंडाल, कुलसेकरा अल्वर, नम्मलवार आणि थिरुमंगाई अल्वर यांच्या 7व्या-9व्या शतकातील वैष्णव सिद्धांत नालायरा दिव्य प्रबंधममध्ये मंदिर पूजनीय आहे .
- मिरवणुकीचे देवता, कृष्ण, या ठिकाणांच्या नावांची व्युत्पत्ती झाली. कण्व ऋषींनी प्रमुख देवतेची पूजा केली असे मानले जाते.
- पुस्तकात उल्लेख केलेल्या १०८ विष्णू मंदिरांपैकी एक, दिव्य देशम म्हणून मंदिराचे वर्गीकरण केले आहे .
- तिरुकन्नापुरम हे तिरुपती, श्रीरंगम, श्रीमुष्णम, नागुनेरी, सालिग्राम, पुष्कर आणि पदरिकाश्रमसह वैष्णव धर्मातील मोक्षाच्या आठ पवित्र स्थानांपैकी एक आहे.
- मिरवणुकीत देवता सोवरीराजा पेरुमल यांचीही पूजा त्यांच्या चार पत्नी श्रीदेवी, भूदेवी, अंडाल आणि पद्मिनी यांच्यासोबत केली जाऊ शकते.
- लवकर विवाह, संतती आशीर्वाद, रोग बरा, कामाची शक्यता, करियर किंवा व्यवसायात प्रगती आणि ग्रहांच्या नकारात्मक प्रभावापासून मुक्तीसाठी लोक या मंदिरात येतात.
- जाड आणि सुंदर केस असलेल्या लोकांना देखील परमेश्वराचा आशीर्वाद आहे असे मानले जाते.
नीलमेघा पेरुमल मंदिरातील प्रसिद्ध सण
- ब्रह्मोत्सवम हा मंदिरात साजरा होणारा प्रमुख सण आहे.
- दिवाळी – दिवाळी हा शहरातील सर्वात प्रशंसनीय आणि शुभ सणांपैकी एक आहे.
- या मंदिरात कृष्ण जन्माष्टमीला मोठ्या प्रमाणात मान दिला जातो.
- चित्र पौर्णिमा हा मंदिरातील उत्सवाचा एक महत्त्वाचा प्रसंग आहे.
- वैकुंठ एकादशी – मार्गाझी (डिसेंबर-जानेवारी) या तमिळ महिन्यात साजरी होणारी वैकुंठ एकादशी हा मंदिरात साजरा होणारा प्रमुख सण आहे.
- अक्षय्य तृतीया हा मंदिरात साजरा केला जाणारा आणखी एक मोठा सण आहे जेव्हा उत्सव देवतेला मंदिराभोवती असलेल्या गरूड पर्वतावर मिरवणुकीत नेले जाते.
नीलमेघा पेरुमल मंदिरात कसे जायचे
नीलमेघा पेरुमल मंदिर तामिळनाडूच्या नागापट्टिनम जिल्ह्यातील तिरुकन्नापुरम गावात आहे.
विमानाने : त्रिची आंतरराष्ट्रीय विमानतळ मंदिरापासून सुमारे 150 किलोमीटर अंतरावर आहे आणि लोक तेथून मंदिरापर्यंत रस्त्याने प्रवास करू शकतात.
रेल्वेमार्गे : मंदिरापासून सुमारे २८ किलोमीटर अंतरावर सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन नागापट्टिनम आहे.
रोडवेज : बसेस आणि खाजगी वाहने जसे की टॅक्सी आणि ऑटो जवळच्या शहरांमधून मंदिरापर्यंत चांगली रस्ता जोडणी देतात.