मनसा देवी मंदिर पंचकुला हे भारताच्या हरियाणा राज्यातील पंचकुला जिल्ह्यातील एक हिंदू मंदिर आहे जे देवी मनसा देवी, शक्तीचे एक रूप आहे . मंदिर परिसर शिवालिक पायथ्याशी 100 एकर खेड्यांत पसरलेला आहे, बिलासपूर, चंदीगडच्या सेक्टर 13 जवळ (पूर्वीचे मणि माजरा) आणि पंचकुला, चंडी मंदिरापासून 10 किमी अंतरावर, या प्रदेशातील आणखी एक उल्लेखनीय देवी मंदिर, दोन्ही चंदीगडच्या अगदी बाहेर आहे. .
हे उत्तर भारतातील सर्वात महत्वाचे ‘शक्ती मंदिरांपैकी एक आहे. देशभरातून हजारो भाविक मंदिराला भेट देतात आणि नवरात्रीच्या जत्रेत, नऊ शुभ दिवसांसाठी ही संख्या दररोज लाखोंपर्यंत वाढते.
मनसा देवी मंदिर पंचकुलाशी संबंधित कथा/आख्यायिका
प्रचलित समजुतीनुसार शिवालिक टेकडीवर एक गाय दररोज येत असे आणि तेथे ठेवलेल्या तीन शेजारील दगडांवर दूध अर्पण करत असे. तेव्हा स्थानिक रहिवाशांनी असे आढळून आले की तेथे 3 पवित्र शिला उगम पावल्या होत्या जे देवी सतीचे कपाळ असल्याचे आढळले. 1811-1815 दरम्यान मणिमज्राचे महाराजा गोपाल सिंह यांनी तत्कालीन मंदिराच्या बांधकामाला संरक्षण दिले.
मनसा देवी मंदिर पंचकुलाचा इतिहास
मनसा देवी मंदिर पंचकुला 1811 ते 1815 दरम्यान मणि माजरा येथील महाराजा गोपाल सिंह यांच्या काळात बांधले गेले. पटियाला मंदिर मुख्य मंदिरापासून 200 मीटर अंतरावर आहे, जे 1840 मध्ये महाराजा पटियाला येथील शिख करम सिंग यांनी बांधले होते. या मंदिराचे मणिमाजरा राज्यात जतन करण्यात आले आहे.
राज्य सरकारच्या संरक्षण PEPSU मध्ये संस्थानांचे विलीनीकरण झाल्यानंतर मनसा देवी मंदिर पंचकुला विचारात घेतले गेले नाही (दुर्लक्षित). मणिमाजरा राजाने या मंदिराची सेवा करण्यासाठी एका पुजारीची नियुक्ती केली, ज्याच्या कर्तव्यात मंदिराची सेवा करणे आणि देवीची पूजा करणे समाविष्ट होते.
मनसा देवी मंदिर पंचकुला वास्तुकला
मनसा देवी मंदिर पंचकुलामध्ये आता देवी मानसाची संगमरवरी मूर्ती आहे, परंतु पूर्वी संपूर्ण वाळूने ‘पिंडी’ तयार केली होती ज्यामध्ये देवी सरस्वती आणि लक्ष्मी यांचा समावेश होता. हा पवित्र ‘आणि’ उपासनेचा विषय होता. देवीच्या मूर्तीला शोभणारे चमचमणारे दागिने तिला आणखी मोहक आणि आध्यात्मिक दृष्ट्या आकर्षक बनवतात. हे दागिने विशेषत: सण आणि पुजेच्या वेळी असतात.
संकुलात तीन मंदिरे आहेत: मणि माजरा येथील महाराजा गोपाल दास सिंग यांनी १८११ ते १८१५ दरम्यान बांधलेले श्री मनसा देवीचे मुख्य मंदिर आणि पटियालाचे महाराजा करम सिंग यांनी १८४० मध्ये बांधलेले पटियाला शिवालय मंदिर. शिव मंदिरात भिंतीवरील चित्रांचे ३८ फलक आहेत, तसेच मंदिराकडे जाणाऱ्या छतावर आणि कमानीवर फुलांची रचना आहे, जी विक्रम संवत १८७० (८१३) मध्ये वृद्धांनी रंगवली होती, एका शिलालेखानुसार.
मनसा देवी मंदिर पंचकुला बद्दल तथ्य
- मनसा देवी मंदिर पंचकुला हे भारतातील हरियाणा राज्यातील पंचकुला जिल्ह्यातील शक्तीचे रूप असलेल्या देवी मनसा देवी यांना समर्पित हिंदू मंदिर आहे.
- मनसा देवी मंदिर पंचकुला संकुल 100 एकर (0.40 किमी 2) शिवालिक पायथ्याशी, मणि माजराजवळील बिलासपूर आणि पंचकुला गावात पसरलेले आहे.
- मंदिर परिसरात सध्या असलेल्या दोन मंदिरांपैकी मुख्य मंदिर देवी मानसाला समर्पित आहे. गर्भगृहात देवी सरस्वती आणि लक्ष्मी सोबत देवी मानसाची पूजा केली जाते.
- श्राइन बोर्डातर्फे दरवर्षी आश्विन महिन्यात आणि चैत्र महिन्यात दोन नवरात्र मेळावे आयोजित केले जातात.
- माता मनसा देवी एक शक्ती रूप किंवा रूप आहे. असे मानले जाते की देवी मानसा, ज्यांना हे मंदिर समर्पित आहे, ही भक्तांच्या इच्छा पूर्ण करणारी एक शक्तिशाली देवी आहे.
- मंदिराला भेट देण्याचा सर्वोत्तम काळ म्हणजे नवरात्रीच्या उत्सवादरम्यान जेव्हा ते भव्यपणे सजवलेले असते आणि भक्ती क्रियाकलापांनी भरलेले असते.
मनसा देवी मंदिर पंचकुलातील प्रसिद्ध सण
येथे होणारे सर्व सण साजरे करण्यासाठी लाखो लोक दरवर्षी या मंदिराला भेट देतात. येथे होणारे काही प्रमुख सण आहेत
- दुर्गा पूजा. (हिवाळा) – अश्विन (सप्टे-ऑक्टोबर) महिन्यात या मंदिरात भक्त नवरात्रोत्सव साजरे करतात तसेच म्हशीच्या राक्षसावर (महिषासुर) दुर्गा देवीचा विजय साजरा करतात.
- नवरात्री. (उन्हाळा) – ते चैत्र (मार्च-एप्रिल) पंधरवड्यात इतर नवरात्र साजरे करतात. दर नऊ दिवसांनी ते नवदुर्गाची (नऊ दुर्गा) पूजा करतात.
- दिवाळी – दिवाळी हा शहरातील सर्वात प्रशंसनीय आणि शुभ सणांपैकी एक आहे. मंदिराजवळ दरवर्षी एक अतिशय प्रसिद्ध मेळा (मेळा) भरतो.
- महाशिवरात्री – महाशिवरात्री, “शिवाची महान रात्र” ही भारताच्या हिंदू कॅलेंडरमधील सर्वात महत्त्वाची घटना आहे.
मनसा देवी मंदिर पंचकुला कसे जायचे
हवाई मार्गे : सर्वात जवळचे विमानतळ चंदिगड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे आणि विमानतळापासून मनसा देवी मंदिर पंचकुला हे अंतर 31 किमी आहे.
रेल्वेने : सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन चंदीगड रेल्वे स्टेशन आहे आणि स्टेशनपासून मनसा देवी मंदिर पंचकुला पर्यंतचे अंतर 8 किमी आहे.
राओड मार्गे : सर्वात जवळचे बसस्थानक पंचकुला बसस्थानक आहे आणि बसस्थानकापासून मंदिराचे अंतर ५ किमी आहे.