मंगल चंडिका शक्तीपीठ हे हिंदू धर्मातील 51 शक्तीपीठांपैकी एक आहे . मंगल चंडिका शक्तीपीठ पश्चिम बंगालच्या वर्धमान जिल्ह्यातील गुस्कराच्या उजनी गावात आहे.
चंडी म्हणजे “स्मार्ट” किंवा “कुशल” आणि मंगल म्हणजे “कल्याण”. म्हणून देवी मंगल चंडिका ही कल्याण करण्यास सक्षम आहे. शिवाय, दुर्गा चंडी म्हणून ओळखली जाते, तर पृथ्वीचा पुत्र मंगल म्हणून ओळखला जातो.
मंगल चंडिका शक्तीपीठामागील कथा
दाक्षायनी, सती, पार्वती किंवा दुर्गा – हिंदू धर्मातील सर्वात महत्वाची स्त्री आणि सर्वात शक्तिशाली देवता – यांना शक्ती म्हणून संबोधले जाते. दुर्गा देवी, महाकाली आणि गोवरी ही शक्ती, शक्ती देवीची तीन प्रमुख रूपे आहेत. ती आदिशक्तीचा अवतार आहे.
सती ही प्रजापती दक्षाची मुलगी होती आणि तिने वडिलांच्या इच्छेला न जुमानता भगवान शिवाशी लग्न केले. प्रजापती दक्षाने एकदा मोठा यज्ञ केला, पण त्याने आपल्या मुलीला आणि जावयाला बोलावले नाही. वडिलांच्या या कृत्याने सतीला खूप दुःख झाले. ती तिथे गेल्यावर तिच्या वडिलांनी सतीकडे दुर्लक्ष करून तिचा अपमान केला. आपल्या पतीचा (भगवान शिवाचा) अपमान तिला सहन झाला नाही आणि तिने यज्ञाच्या अग्नीत उडी मारून आत्महत्या केली. ती गेली, पण तिचे शरीर जळले नाही. भगवान शिवाने रागाच्या भरात आपली वीरभद्र रूपे घेतली होती. दक्षाचे डोके त्याने कापले होते, परंतु शेवटी, त्याने त्याला पुन्हा जिवंत करून क्षमा केली.
उध्वस्त झालेल्या भगवान शिवांनी सतीचे शरीर घेऊन विश्वात भटकले होते. शेवटी भगवान विष्णूंनी आपल्या चक्राचा वापर करून सतीच्या शरीराचे तुकडे केले. शरीराच्या प्रत्येक अवयवाचे रूपांतर शक्तीपीठात झाले. जिथे शरीराचा भाग जमिनीवर पडला होता तिथे मंदिर उगवले होते. शक्तीपीठाचे रक्षण करण्यासाठी, भगवान शिवाने प्रत्येकासाठी 51 भैरव निर्माण केले.
देवी सतीचे ‘उजवे मनगट’ मंगल चंडिका शक्तीपीठात पडल्याची नोंद आहे. देवी सती आणि भगवान शिव यांच्या आध्यात्मिक शक्तींचे अनुक्रमे ‘मंगल चंडिका’ आणि ‘कपिलांबर’ द्वारे प्रतिनिधित्व केले जाते.
मंगल चंडिका शक्तीपीठाचा इतिहास
मंगल चंडिका शक्तीपीठाच्या उभारणीबद्दल किंवा स्थापनेबद्दल कोणतीही अचूक माहिती उपलब्ध नाही. तथापि, मंदिराच्या देखाव्यावर आधारित, हे स्पष्ट आहे की ते फार दूरच्या भूतकाळात बांधले गेले होते. मंदिराची नुकतीच पुनर्बांधणी करण्यात आली होती आणि आता नव्याने नूतनीकरण केलेल्या मंदिरात मूर्ती ठेवल्या आहेत.
मंगल चंडिका शक्तीपीठाची वास्तुकला
उजनी शक्तीपीठाच्या अलीकडेच रंगवलेल्या पिवळ्या रंगाच्या साध्या इमारतीत कोणत्याही विशिष्ट वास्तुशिल्पाचा अभाव आहे. मंदिराचे प्रांगण तेथे उगवलेल्या आणि शतकानुशतके संरक्षित असलेल्या सुंदर वृक्षांमुळे बऱ्यापैकी सुधारले आहे. गर्भगृहाच्या आत दोन देवतांच्या मूर्तींना अभिषेक केला जातो. पहिला देवी मंगल चंडीचा आणि दुसरा भगवान शिवाचा.
मंगल चंडिका शक्तीपीठाबद्दल तथ्य
- पश्चिम बंगालमधील उजनी येथे असलेले मंगल चंडी मंदिर हे चंडी देवीला समर्पित मंदिर आहे.
- येथे उजनी शाकी पीठात देवी सतीचे उजवे मनगट पडले होते, ती देवी मंगला चंडिका किंवा मंगल चंडीच्या रूपात आहे आणि कपिलंबर भैरव रूपात दिसते.
मंगल चंडिका शक्तीपीठातील सण
- दुर्गा पूजा. (हिवाळी) – अश्विन (सप्टे-ऑक्टोबर) महिन्यात या मंदिरात भक्त नवरात्रोत्सव साजरा करतात.
- नवरात्री. (उन्हाळा) – ते चैत्र (मार्च-एप्रिल) पंधरवड्यात इतर नवरात्र साजरे करतात. दर नऊ दिवसांनी ते नवदुर्गाची (नऊ दुर्गा) पूजा करतात.
- दिवाळी – दिवाळी हा शहरातील सर्वात प्रशंसनीय आणि शुभ सणांपैकी एक आहे.
- महाशिवरात्री – महाशिवरात्रीच्या निमित्ताने मंदिरात भव्य जत्रेचे आयोजन केले जाते.
मंगल चंडिका शक्तीपीठ कसे जायचे
मंगल चंडिका शक्तीपीठ हे पश्चिम बंगाल राज्यातील वर्धमान जिल्ह्यातील गुस्कराच्या उजनी गावात आहे.
विमानाने : मंदिर वर्धमानपासून ३८ किमी, कोलकाता विमानतळापासून १३८ किमी अंतरावर आहे.
रेल्वेमार्गे : गुस्कारा रेल्वे स्थानकापासून मंदिर २० किमी अंतरावर आहे
रोडवेज : नटुनहाट बस स्टॉपपासून मंदिर सुमारे ३ किमी अंतरावर आहे.