कात्यायनी उमा शक्तीपीठ हे मथुरेच्या रेल्वे स्थानकापासून 3 किलोमीटर अंतरावर भुतेश्वर मंदिर क्रॉसरोडजवळ आहे. शक्तीपीठ भुतेश्वर मंदिराच्या आवारात आहे. हे पवित्र आणि दैवी मंदिर शिवलिंगाच्या रूपात भगवान शिवाचा सन्मान करते आणि भूतेश्वर म्हणून ओळखले जाते कारण येथील देवता ब्रजवासींचे राक्षसांपासून संरक्षण करते असे म्हटले जाते. मथुरेत, भूतेश्वर महादेव हे मथुराचे संरक्षक भगवान म्हणूनही ओळखले जातात. मथुरेतील सर्वात जुने मंदिर भुतेश्वर महादेव मंदिर आहे.
भुतेश्वर महादेव मंदिर हे भगवान शिवाला समर्पित एक प्रसिद्ध हिंदू मंदिर आहे. हे एक शक्तीपीठ देखील आहे जिथे माता सतीच्या केसांची अंगठी सती झाल्यावर पडली होती. हे मंदिर 51 शक्तीपीठ मंदिरांपैकी एक आहे.
कात्यायनी उमा शक्तीपीठामागील कथा
दाक्षायनी, सती, पार्वती किंवा दुर्गा – हिंदू धर्मातील सर्वात महत्वाची स्त्री आणि सर्वात शक्तिशाली देवता – यांना शक्ती म्हणून संबोधले जाते. दुर्गा देवी, महाकाली आणि गोवरी ही शक्ती, शक्ती देवीची तीन प्रमुख रूपे आहेत. ती आदिशक्तीचा अवतार आहे.
सती ही प्रजापती दक्षाची मुलगी होती आणि तिने वडिलांच्या इच्छेला न जुमानता भगवान शिवाशी लग्न केले. प्रजापती दक्षाने एकदा मोठा यज्ञ केला, पण त्याने आपल्या मुलीला आणि जावयाला बोलावले नाही. वडिलांच्या या कृत्याने सतीला खूप दुःख झाले. ती तिथे गेल्यावर तिच्या वडिलांनी सतीकडे दुर्लक्ष करून तिचा अपमान केला. आपल्या पतीचा (भगवान शिवाचा) अपमान तिला सहन झाला नाही आणि तिने यज्ञाच्या अग्नीत उडी मारून आत्महत्या केली. ती गेली, पण तिचे शरीर जळले नाही. भगवान शिवाने रागाच्या भरात आपली वीरभद्र रूपे घेतली होती. दक्षाचे डोके त्याने कापले होते, परंतु शेवटी, त्याने त्याला पुन्हा जिवंत करून क्षमा केली.
उध्वस्त झालेल्या भगवान शिवांनी सतीचे शरीर घेऊन विश्वात भटकले होते. शेवटी भगवान विष्णूंनी आपल्या चक्राचा वापर करून सतीच्या शरीराचे तुकडे केले. शरीराच्या प्रत्येक अवयवाचे रूपांतर शक्तीपीठात झाले. जिथे शरीराचा भाग जमिनीवर पडला होता तिथे मंदिर उगवले होते. शक्तीपीठाचे रक्षण करण्यासाठी, भगवान शिवाने प्रत्येकासाठी 51 भैरव निर्माण केले.
उत्तर प्रदेशातील मथुरा जिल्ह्यातील भूतेश्वर मंदिरात हे शक्तीपीठ आहे. देवी सतीच्या केसांच्या कड्या येथे पडल्याचं म्हटलं जातं. देवीची देवी उमा म्हणून पूजा केली जाते.
कात्यायनी उमा शक्तीपीठाचा इतिहास
मथुरा रहिवाशांना वाटते की भूतेश्वर महादेव शहराचे वाईटापासून रक्षण करतात. प्रचलित मान्यतेनुसार, भूतेश्वराचे पवित्र मंदिर हे शहर आणि तेथील रहिवाशांचे वाईट आत्म्यांपासून रक्षण करते, म्हणून भूतेश्वर हे नाव पडले.
पौराणिक कथेनुसार, शत्रुघ्नने मधु या राक्षसाचा पराभव केला तेव्हा मथुराची स्थापना झाली. राक्षसाच्या मृत्यूनंतर श्रीरामचा धाकटा भाऊ शत्रुघ्न याने मथुरा वसवली. मथुरेतील भुतेश्वर मंदिर हजारो वर्षांपासून अस्तित्वात आहे आणि शहराच्या दृश्यात एक सुंदर पात्र जोडले आहे.
कात्यायनी उमा शक्तीपीठाची वास्तुकला
मंदिराचे अभयारण्य 100 चौरस मीटरमध्ये व्यापलेले आहे. राजा कंसाने पूजलेली पाताल देवी गुहा, मथुरेतील सर्वात प्राचीन मंदिरांपैकी एक असलेल्या भुतेश्वर महादेव मंदिरात आहे. भूतेश्वर महादेव हे भगवान शिवाच्या राज्य देवतेचे नाव आहे.
एक उल्लेखनीय वैशिष्ट्य म्हणजे ग्रील्ड साइड गेटच्या बाहेरील भागाला आतील भागाशी जोडणारा एक नळ आहे, ज्यामुळे भक्तांना शिवलिंगाला ‘अभिषेक’ किंवा पहिली प्रार्थना करता येते. मोठ्या लिंगाच्या बाजूला, मुख्य प्रवेशद्वाराच्या डाव्या बाजूला असंख्य लहान आहेत जेथे पुजारी पुजाऱ्याच्या मदतीशिवाय ‘अभिषेक’ आणि फुले सादर करू शकतात. आपल्या देशातील असंख्य शिवमंदिरांपैकी हे एक वेगळे स्थान आहे.
कात्यायनी उमा शक्तीपीठाबद्दल तथ्य
- मथुरेतील लोकांच्या श्रद्धेनुसार , भूतेश्वर महादेव शहराचे वाईटांपासून संरक्षण करतात.
- असे मानले जाते की या कात्यायनी मंदिराच्या ठिकाणी देवी शक्तीचे केस पडले म्हणून ते शक्तीपीठ मानले जाते.
- भूतेश्वर महादेव हे शिवाच्या अनेक नावांपैकी एक आहे. भूतेश्वर महादेव ज्याचा शब्दशः अर्थ भूतांचा देव!
- असे मानले जाते की या मंदिरात पूजा केल्याने भक्तांना शांती, समृद्धी आणि आध्यात्मिक ज्ञान प्राप्त होण्यास मदत होते.
- शिवलिंगाच्या रूपात शिवाचे दर्शन घेण्यासाठी जगभरातून यात्रेकरू दिव्य मंदिरात येतात.
- भूतेश्वर महादेव मंदिर, मथुरा शहराचे संरक्षक असल्याने जुलै-ऑगस्टमध्ये येणार्या श्रावण मासमध्ये सर्वाधिक भेट दिली जाते.
- पौराणिक कथांनुसार भगवान कृष्ण आणि गोपींनी शिवाची प्रार्थना केली जेव्हा त्याने श्रीकृष्णाच्या महारसामध्ये भाग घेण्यासाठी गोपीचे रूप धारण केले.
- दरवर्षी नऊ दिवसांच्या नवरात्रोत्सवादरम्यान, कात्यायनी देवीला नैवेद्य दाखवणाऱ्या यात्रेकरूंनी मंदिर फुलून जाते.
कात्यायनी उमा शक्तीपीठातील प्रसिद्ध सण
- दुर्गा पूजा. (हिवाळी) – अश्विन (सप्टे-ऑक्टोबर) महिन्यात या मंदिरात भक्त नवरात्रोत्सव साजरा करतात.
- नवरात्री. (उन्हाळा) – ते चैत्र (मार्च-एप्रिल) पंधरवड्यात इतर नवरात्र साजरे करतात. दर नऊ दिवसांनी ते नवदुर्गाची (नऊ दुर्गा) पूजा करतात.
- दिवाळी – दिवाळी हा शहरातील सर्वात प्रशंसनीय आणि शुभ सणांपैकी एक आहे.
- महाशिवरात्री – महाशिवरात्रीच्या निमित्ताने मंदिरात भव्य जत्रेचे आयोजन केले जाते.
कात्यायनी उमा शक्तीपीठ कसे पोहोचायचे
कात्यायनी उमा शक्तीपीठ मंदिर मथुरेच्या रेल्वे स्टेशनपासून सुमारे 3 किमी अंतरावर असलेल्या भुतेश्वर मंदिरात आहे.
हवाई मार्गे : सर्वात जवळचे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ दिल्ली येथे आहे. हे मथुरेपासून 147 किलोमीटर अंतरावर आहे.
रेल्वेने : कात्यायनी उमा शक्तीपीठ मथुरा जंक्शनपासून सुमारे 3 किलोमीटर अंतरावर आहे.
रोडवेज : कात्यायनी उमा शक्तीपीठासाठी सर्वात जवळचा बस स्टॉप शांती नगरमधील मथुरा बस स्टॉप आहे. ते सुमारे 1.5 किलोमीटर अंतरावर आहे.