जाटोली शिव मंदिर हे हिमाचल प्रदेश, भारतातील सोलन जिल्ह्यातील जाटोली गावात स्थित एक हिंदू मंदिर आहे. ते शिवमंदिर आहे. हे मंदिर आशियातील सर्वात उंच शिवमंदिर असल्याचे मानले जाते. श्री श्री स्वामी कृष्णानंद परमहंस महाराज यांनी हे मंदिर बांधले. महादेवाच्या लांब जटाशी संबंधित असलेल्या ‘जटा’ या शब्दावरून या मंदिराचे नाव पडले आहे. हे भव्य शिवमंदिर जाटोलीच्या सुंदर उद्यानात आहे. मंदिरात एक नैसर्गिक शिव गुहा देखील आहे, जी भाविकांना आकर्षित करते.
जाटोली शिव मंदिरामागील गोष्ट
जाटोली शिवमंदिराच्या इतिहासाशी निगडीत असंख्य दंतकथा आणि कथा आहेत. हे भगवान शिवाच्या सर्वात जुन्या मंदिरांपैकी एक आहे, ज्यामध्ये एक प्राचीन लिंग आहे जे बर्याच काळापासून आहे. असे मानले जाते की या मंदिरात शिवाने एकदा विश्रांती घेतली होती.
जाटोली शिव मंदिराचा इतिहास
असे म्हणतात की श्री स्वामी कृष्णानंद परमहंस 1950 मध्ये जटोली येथे आले. त्यांनी 1974 मध्ये मंदिराच्या बांधकामाला सुरुवात केली. परंतु काही वर्षांनंतर 1983 मध्ये कृष्णानंद परमहंस यांचे निधन झाले. श्री स्वामी कृष्णानंदजींनी समाधी घेतल्यावर मंदिर व्यवस्थापन समितीने बांधकाम सुरू ठेवले. या मंदिराचे, आणि असे म्हणतात की मंदिराचे काम अद्याप संपलेले नाही. मंदिराचे बांधकाम पूर्ण होण्यासाठी 39 वर्षे लागली. २०१३ मध्ये या मंदिराला अंतिम स्वरूप प्राप्त झाले.
जाटोली शिव मंदिराची वास्तू
सोलनमधील जटोली शिव मंदिर त्याच्या उत्कृष्ट वास्तुकलेसाठी प्रसिद्ध आहे, जे प्रामुख्याने इंडो-आर्यन शैलीचे आहे. मंदिरावरही द्रविड प्रभाव होता. मंदिराचे टोक सोनेरी कलशाने सजलेले आहे. मंदिरात तीन पिरॅमिड आहेत: सर्वात उंचाला शिखर म्हणतात, दुसऱ्या क्रमांकाला विमान म्हणतात आणि सर्वात खालच्या भागाला त्रिशूल म्हणतात.
श्रीगणेश शिखराच्या पायथ्याशी बसलेले दिसतात आणि शेष नाग दुसऱ्या पिरॅमिड, विमानाच्या पायथ्याशी बसलेले दिसतात. मंदिराच्या तीन पिरॅमिडवर अनेक प्रसिद्ध हिंदू देवी-देवता कोरलेल्या आहेत. हे मंदिर आशियातील सर्वात मोठे शिवमंदिर मानले जाते. या मंदिराची उंची सुमारे १२२ फूट आहे.
जाटोली शिवमंदिरात भगवान शिवाव्यतिरिक्त माता पार्वती, गणेश, कार्तिकेय आणि हनुमानाच्या मूर्ती आहेत. हे मंदिर अद्वितीय आहे कारण ते संपूर्णपणे भक्तांच्या देणगीतून बांधले गेले आहे. मंदिराच्या उभारणीसाठी कोट्यवधी रुपये खर्च करण्यात आले आहेत.
ईशान्य कोपर्यात मंदिराजवळ असलेला जलकुंड नावाचा पवित्र जलसाठा गंगा नदीसारखा पवित्र मानला जातो. मत्स्यालयातील पाण्यामध्ये औषधी गुणधर्म असून ते त्वचेचे विविध आजार बरे करू शकतात असे म्हटले जाते. मंदिरामध्ये एक गुहा देखील समाविष्ट आहे जिथे स्वामी कृष्णानंद परमहंस जी राहत असत, त्या स्थानाचे ऐतिहासिक महत्त्व वाढवते. दरवर्षी, महाशिवरात्री उत्सवादरम्यान, मंदिर एक मोठा उत्सव आयोजित करतो ज्यामध्ये शेकडो लोक येतात जे प्रार्थना करतात आणि देवाचे आशीर्वाद घेतात.
जाटोली शिव मंदिराविषयी माहिती
- जाटोली शिव मंदिर हे भारताच्या हिमाचल प्रदेश राज्यातील सोलन जिल्ह्यातील जाटोली गावात स्थित एक हिंदू मंदिर आहे.
- सोलन येथील जटोली शिव मंदिर हे इंडो-आर्यन वास्तुकलेसाठी प्रसिद्ध आहे.
- या मंदिरात द्रविड शैलीची झलकही पाहायला मिळाली. सोनेरी कलशांनी सजवलेल्या मंदिराच्या टोकावरील आश्चर्य.
- जाटोली शिवमंदिरात एक गुहा आहे जिथे पाहुण्यांना जाऊन प्रभूचा आशीर्वाद घेण्याची परवानगी आहे.
- मंदिरापासून काही मीटर अंतरावर काळ्या रंगाचे शिवलिंग आहे. या शिवलिंगासोबत बैलाची मूर्ती देखील आहे, ज्याचा उपयोग भगवान शिवाला एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी नेण्यात मदत करण्यासाठी केला जात असे.
- जाटोली शिव मंदिरात लाकूड आणि दगडांनी बनवलेली भगवान शिवाची भव्य मूर्ती आहे. मंदिराच्या छतावर संपूर्ण सोन्याचा एक लांब दांडा आहे.
- जाटोली शिव मंदिरात पाण्याची टाकी आहे. हे कुंड ‘जल कुंड’ म्हणून ओळखले जाते. स्थानिकांना खात्री पटली की या कुंडातील पाण्यात शक्तिशाली औषधी गुणधर्म आहेत जे कोणत्याही प्रकारचे त्वचारोग बरे करण्यास सक्षम आहेत.
- दसरा आणि शिवरात्री व्यतिरिक्त नवरात्री दरम्यान यात्रेकरू प्रामुख्याने या साइटला भेट देतात.
जाटोली शिव मंदिरातील प्रसिद्ध उत्सव
येथे होणारे सर्व सण साजरे करण्यासाठी लाखो लोक दरवर्षी या मंदिराला भेट देतात. येथे होणारे काही प्रमुख सण आहेत
- दुर्गा पूजा. (हिवाळी) – अश्विन (सप्टे-ऑक्टोबर) महिन्यात या मंदिरात भक्त नवरात्रोत्सव साजरा करतात.
- नवरात्री. (उन्हाळा) – ते चैत्र (मार्च-एप्रिल) पंधरवड्यात इतर नवरात्र साजरे करतात. दर नऊ दिवसांनी ते नवदुर्गाची (नऊ दुर्गा) पूजा करतात.
- श्रावण महिना – हा महिना भगवान शिवभक्तांसाठी सर्वात पवित्र महिना मानला जातो.
- महाशिवरात्री – महाशिवरात्री, “शिवाची महान रात्र” ही भारतीय हिंदू कॅलेंडरमधील सर्वात महत्त्वाची घटना आहे.
जाटोली शिव मंदिरात कसे जायचे
हवाई मार्गे : जाटोली शिव मंदिरापासून जवळचे विमानतळ चंदीगड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे जे सुमारे 55 किमी अंतरावर आहे.
रेल्वेमार्गे : जवळचे रेल्वे स्टेशन कालका रेल्वे स्टेशन आहे जे जाटोली शिव मंदिरापासून सुमारे 45 किमी अंतरावर आहे.
रोडवेज : मंदिरात कार/टॅक्सीने सहज प्रवेश करता येतो. यात उत्कृष्ट रस्ता जोडणी आहे. सोलन हे सर्वात जवळचे शहर आहे आणि मंदिर फक्त 10 किलोमीटर अंतरावर आहे. तेथून टॅक्सी किंवा बसने मंदिरात जाणे सोपे आहे.