वीरगळ म्हणजे काय?
वीरगळ म्हणजे काय?- वीरगळ म्हणजे काय? तर युध्दात कामी आलेल्या वीरांसाठी, गोरक्षण करतांना धारातिर्थी पडलेल्या वीरांची स्मारके म्हणजे वीरगळ. वीरगळ हा शब्द ‘वीरकल्लू- वीरकळ- वीरगळ’ याप्रकारे महाराष्ट्रात रुढ झाला. यास वीरस्तंभ असेही म्हणतात. कल्लू’ या कानडी शब्दाचा अर्थ ‘दगड’ असा होतो. दक्षिणेत वीरगळास ‘वीरकळ’ तर उत्तरेत ‘वीरब्रम्ह’ म्हणतात. इंग्रजीत वीरगळास Herostone असे संबोधतात. वीरगळ हा […]
लेणी म्हणजे काय?
लेणी म्हणजे काय? – लेणी म्हणजे काय तर लेणी म्हणजे डोंगरातील दगडांवर केलेले कोरीव काम. लेणी म्हणजे डोंगर, टेकडी, पर्वत, खडक कोरून तयार केलेल्या गुहा होत. लेणी ही संज्ञा सामान्यपणे मानवनिर्मित गुहांना वापरली जाते. ज्यांच्या उपयोग तपस्या-साधना-विश्रांती करण्यासाठी केला जाई. प्रथम साधी असलेली नंतर चित्रे व शिल्पे यांनी अलंकृत केली गेली. लेण्यांना गुहा, गुंफा, शैलगृहे, […]
कल्लेश्वर मंदिर बेतुर
परिचय – दावणगेरे शहरापासून सुमारे 6 किमी अंतरावर असलेले एक झोपलेले गाव, जे चोल मंदिरासाठी प्रसिद्ध असले पाहिजे परंतु प्रत्यक्षात त्याच्या अस्तित्वाबद्दल फार कमी लोकांना माहिती आहे. कल्लेश्वर मंदिर – पश्चिम चालुक्य आणि होयसाळ मंदिरे असलेल्या प्रदेशात असे मंदिर सापडणे खूप आश्चर्यकारक आहे. मंदिराच्या विमानावर एक सरसकट नजर आपल्याला तामिळनाडूतील पानंगुडी आणि कालियापट्टी किंवा कर्नाटकातील पट्टाडकलच्या सुरुवातीच्या मंदिरांची तुलना करण्यास भाग पाडते. कदंब […]
खजुराहो – सुरसुंदरीचे मैदान
भारतातील मध्य प्रदेशातील छतरपूर जिल्ह्यातील खजुराहो हे भारतातील सर्वात विलक्षण पुरातत्व स्थळांपैकी एक आहे. हे केन नदीची उपनदी खुदार नाल्याच्या काठावर आहे . खजुराहोची अलंकृत मंदिरे भारतातील सर्वात सुंदर मध्ययुगीन स्मारकांपैकी एक आहेत. खजुराहोला ‘उत्कृष्ट वैश्विक मूल्य’ आणि ‘मानवी सर्जनशील प्रतिभा’ साठी UNESCO ने 1986 मध्ये जागतिक वारसा स्थळ म्हणून मान्यता दिली होती. पर्यटकांची रहदारी […]
दुधई – चंदेला साइट
परिचय – दुधई हे उत्तर प्रदेशातील ललितपूर जिल्ह्यातील एक छोटेसे गाव आहे. आता लहान गाव झाले असले तरी दुधई हे एकेकाळी महत्त्वाचे आणि महत्त्वाचे शहर होते. सध्याच्या ललितपूरच्या दक्षिणेकडील अर्ध्या भागाची ती राजधानी होती. एका परंपरेनुसार, ललितपूर जिल्ह्याची दोन प्रमुख राज्यांमध्ये विभागणी करण्यात आली होती, ज्याची मध्य सीमा ललितपूर शहरातून गेली होती. या दोन प्रदेशांना हरसपुरी आणि दुधई असे संबोधले […]
कालिंजर – नीलकंठ मंदिर
कालिंजर (कलंजर) हे उत्तर प्रदेशातील बांदा जिल्ह्यातील कालिंजर (कलंजर) टेकडीवर बांधलेले एक किल्लेदार शहर आहे, तथापि, कधीकधी ते चुकून मध्य प्रदेश अंतर्गत घेतले जाते कारण टेकडी या दोन राज्यांच्या सीमेवर आहे. टेकडी हा विंध्य पर्वतरांगांचा एक भाग आहे, नंतरची ही एकल पर्वतरांग नाही तर त्यामध्ये टेकड्या आणि कड्यांची एक खंडित साखळी आहे. कालिंजर टेकडी सपाट शीर्षस्थानी आहे […]
रंगनाथस्वामी मंदिर श्रीरंगम
श्री रंगनाथस्वामी मंदिर श्रीरंगम, तिरुचिरापल्ली, तमिळनाडू, भारत येथे एक हिंदू मंदिर आहे, जे रंगनाथाला (विष्णूचे एक रूप) समर्पित आहे. द्रविडीयन स्थापत्य शैलीत बांधलेल्या या मंदिराची अल्वारांनी त्यांच्या नालायरा दिव्य प्रबंधममध्ये स्तुती केली आहे आणि देव विष्णूला समर्पित १०८ दिव्य देसमांपैकी हे पहिले मंदिर आहे. हे दक्षिण भारतातील सर्वात आदरणीय वैष्णव मंदिरांपैकी एक आहे, जे परंपरा आणि इतिहासाने […]
अढागिया मानवाला पेरुमल मंदिर
अढागिया मानवाला पेरुमल मंदिर (तिरुकोझी किंवा नाचियार कोइल म्हणूनही ओळखले जाते) हे दक्षिण भारतातील तमिळनाडू राज्यातील तिरुचिरापल्लीच्या उपनगरातील उरायूर येथील हिंदू देव विष्णूला समर्पित असलेले हिंदू मंदिर आहे. द्रविडीयन शैलीत बांधलेल्या या मंदिराचा उल्लेख 6व्या ते 9व्या शतकातील अल्वर संतांच्या मध्ययुगीन तमिळ धर्मातील दिव्य प्रबंधात आढळतो. हे विष्णू यांना समर्पित असलेल्या १०८ दिव्यदेशांपैकी एक आहे, ज्याला अढागिया मानवलन […]
श्री पुरुषोत्तमन पेरुमल मंदिर
श्री पुरुषोथामन पेरुमल मंदिर किंवा उथामर कोविल ( तिरुक्कारामबानूर किंवा भिक्षंदर कोविल म्हणूनही ओळखले जाते ) हे दक्षिण भारतीय तमिळ राज्याच्या तिरुचिरापल्लीच्या सीमेवरील उथमरकोइलमधील हिंदू त्रिमूर्ती देवतांना विष्णू, शिव आणि ब्रह्मा यांना समर्पित असलेले हिंदू मंदिर आहे. . द्रविड शैलीत बांधलेल्या या मंदिराचा उल्लेख 6व्या ते 9व्या शतकातील अल्वर संतांच्या मध्ययुगीन तमिळ सिद्धांत नालायरा दिव्य प्रबंधममध्ये आढळतो. हे विष्णूला […]
पुंडरीक्षण पेरुमल मंदिर
पुंडरीक्षण पेरुमल मंदिर किंवा थिरुवेल्लराई मंदिर हे हिंदू देव विष्णूला समर्पित आहे आणि ते दक्षिण भारतीय तमिळनाडू राज्यातील तिरुचिरापल्लीच्या बाहेरील थिरुवेल्लराई गावात आहे. द्रविडीयन शैलीत बांधलेल्या या मंदिराचा उल्लेख नालायरा दिव्य प्रबंधममध्ये आहे, जो अल्वर संतांच्या 6व्या ते 9व्या शतकातील मध्ययुगीन तमिळ सिद्धांत आहे. पुंडरीक्षण म्हणून ओळखल्या जाणार्या विष्णू आणि त्यांची पत्नी लक्ष्मी, ज्यांना पंकजवल्ली म्हणून ओळखले जाते, […]
सुंदरराजा पेरुमल मंदिर अनबिल
सुंदरराजा पेरुमल मंदिर किंवा थिरू अनबिल (वडिवाझगिया नंबी पेरुमल मंदिर म्हणूनही ओळखले जाते), हे दक्षिण भारतीय तमिळनाडू राज्यातील तिरुचिरापल्लीच्या बाहेरील गाव अनबिलमधील विष्णू देवाला समर्पित हिंदू मंदिर आहे. द्रविडीयन शैलीत बांधलेल्या या मंदिराचा उल्लेख नालायरा दिव्य प्रबंधममध्ये आहे, जो अल्वर संतांच्या 6व्या ते 9व्या शतकातील मध्ययुगीन तमिळ सिद्धांत आहे. सुंदरराजन म्हणून ओळखल्या जाणार्या विष्णू आणि त्यांची पत्नी लक्ष्मी, […]
अप्पाक्कुदाथन पेरुमल मंदिर
अप्पाक्कुदाथन पेरुमल मंदिर , ज्याला थिरुप्पर नगर म्हणूनही ओळखले जाते, हे भारतातील तमिळनाडूच्या तिरुचिरापल्लीच्या दक्षिणेस १६ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या कोविलाडी गावातील एक हिंदू मंदिर आहे. हे दिव्य देसमांपैकी एक आहे, 12 कवी संतांनी किंवा अल्वारांनी नलयरा दिव्य प्रबंधममध्ये 108 विष्णू मंदिरांची पूजा केली आहे. हे मंदिर कावेरी नदीच्या काठावरील पाच पंचरंगा क्षेत्रांपैकी एक आहे. मध्ययुगीन चोलांकडून वेगवेगळ्या वेळी योगदान दिलेले […]