चंद्राबादानी मंदिर हे उत्तराखंडमधील टिहरी गढवाल जिल्ह्यातील जमनीखल नावाच्या छोट्या वस्तीमध्ये स्थित एक हिंदू मंदिर आहे. चंद्राबादानी मंदिर हे एक सिद्धपीठ आणि देवी सतीचे पवित्र स्थान आहे. चंद्रभादनी मंदिर, भक्तीचे ठिकाण, चंद्रभादनी पर्वतावर 2277 मीटर उंचीवर आहे, ज्याला ऐतिहासिकदृष्ट्या चंद्रकूट पर्वत म्हणूनही ओळखले जाते.
सती देवीची पूजा करण्यासाठी आणि आशीर्वाद घेण्यासाठी दूरदूरवरून भाविक येतात. या ठिकाणाहून सुरकंदा, केदारनाथ आणि बद्रीनाथ शिखरांचे सुंदर दृश्य दिसते. मंदिर खूपच लहान आहे आणि त्यात कोणत्याही मूर्तीऐवजी सपाट दगडावर कोरलेले श्री-यंत्र आहे.
चंद्राबादनी मंदिरामागील कथा
दाक्षायनी, सती, पार्वती किंवा दुर्गा – हिंदू धर्मातील सर्वात महत्वाची स्त्री आणि सर्वात शक्तिशाली देवता – यांना शक्ती म्हणतात. दुर्गा देवी, महाकाली आणि गोवरी ही शक्ती, शक्ती देवीची तीन प्रमुख रूपे आहेत. ती आदिशक्तीचा अवतार आहे.
सती ही प्रजापती दक्षाची मुलगी होती आणि तिने वडिलांच्या इच्छेला न जुमानता भगवान शिवाशी लग्न केले. प्रजापती दक्षाने एकदा मोठा यज्ञ केला, पण त्याने आपल्या मुलीला आणि जावयाला बोलावले नाही. वडिलांच्या या कृत्याने सतीला खूप दुःख झाले. ती तिथे गेल्यावर तिच्या वडिलांनी सतीकडे दुर्लक्ष करून तिचा अपमान केला. आपल्या पतीचा (भगवान शिवाचा) अपमान तिला सहन झाला नाही आणि तिने यज्ञाच्या अग्नीत उडी मारून आत्महत्या केली. ती गेली, पण तिचे शरीर जळले नाही. भगवान शिवाने रागाच्या भरात आपली वीरभद्र रूपे घेतली होती. दक्षाचे डोके त्याने कापले होते, परंतु शेवटी, त्याने त्याला पुन्हा जिवंत करून क्षमा केली.
उध्वस्त झालेल्या भगवान शिवांनी सतीचे शरीर घेऊन विश्वात भटकले होते. शेवटी, भगवान विष्णूंनी आपल्या चक्राचा वापर करून सतीच्या शरीराचे तुकडे केले. शरीराच्या प्रत्येक अवयवाचे रूपांतर शक्तीपीठात झाले. जिथे शरीराचा भाग जमिनीवर पडला होता तिथे मंदिर उगवले होते. शक्तीपीठाचे रक्षण करण्यासाठी, भगवान शिवाने प्रत्येकासाठी 51 भैरव निर्माण केले.
येथे सतीचे धड पडले आणि तिची शस्त्रे सर्वत्र पसरली, अशी आख्यायिका सांगितली जाते . त्यामुळे आजही चंद्राबादानी मंदिराभोवती प्रचंड प्रमाणात लोखंडी त्रिशूल (त्रिशूल) आणि काही जुन्या मूर्ती पडलेल्या दिसतात.
चंद्राबादनी मंदिराचा इतिहास
सतीच्या दु:खाने व्यथित होऊन भगवान शिवाला या ठिकाणी सतीचे स्मरण झाल्याचेही सांगितले जाते. त्यानंतर देवी सती चंद्राच्या निर्मळ चेहऱ्यावर भगवान शिवासमोर प्रकट झाली आणि भगवान शिवांचे दुःख निघून गेले. मंदिर परिसरात यंत्राच्या रूपात मातेची पूजा केली जाते. महाभारताच्या कथेनुसार अश्वत्थामाला चंद्रकूट पर्वतावर टाकण्यात आले होते. चिरंजीवी अश्वत्थामा अजूनही हिमालयात ट्रेकिंग करत असल्याचे मानले जाते.
चंद्राबादानी मंदिराची वास्तुकला
जगतगुरु आदि शंकराचार्यांनी चंद्राबादानी शक्तीपीठाची स्थापना केली. या ऐतिहासिक मंदिराचा उल्लेख स्कंद पुराण, देवी भागवत पुराण आणि महाभारतात आढळतो. विश्वासू आणि खऱ्या मनाने मागितलेली कोणतीही गोष्ट मान्य केली जाईल असा ठाम विश्वास आहे.
चंद्राबादनी मंदिराच्या पवित्र परिसरात कोणतीही मूर्ती (मूर्ती) नाही आणि त्याऐवजी, खडकात कोरलेले श्री यंत्र मूर्तीचे प्रतिनिधित्व करते. श्री यंत्राला कापडी छत झाकले जाते कारण माता चंद्रवधानीची मूर्ती पाहण्याची परवानगी नाही. देवतेला स्नान घालताना पुजारी डोळ्यांवर पट्टी बांधतात. प्राचीन काळी पुजारी मूर्तीला पाहून आंधळे झाले असे मानले जाते. काही पुतळ्यांसह मंदिराच्या आवारात उभारलेल्या त्रिशूळांची जागा निश्चितपणे उत्तराखंडमधील या हिंदू मंदिराचे दृश्य आकर्षण वाढवते. एप्रिल महिन्यात मंदिरात जत्रा भरते की मोठ्या संख्येने भाविक येतात.
चंद्राबादनी मंदिराबद्दल तथ्य
- या मंदिरात मातेच्या मूर्ती नाहीत, त्याऐवजी दगडांवर रंगवलेल्या श्रीयंत्रांची पूजा केली जाते.
- माँ सतीचे धड या ठिकाणी पडल्याने कोणीही मंदिर पाहू शकत नाही आणि मंदिरातील पुजारी डोळ्यावर पट्टी बांधून मूर्तीला स्नान घालतात.
- चंद्रकूट पर्वताच्या माथ्यावरून तुम्हाला सुरकंदा देवी, केदारनाथ आणि बद्रीनाथची शिखरे दिसतात.
- तुम्ही वर्षभर या ठिकाणी भेट देऊ शकता परंतु आवश्यक कपडे सोबत आणायला विसरू नका.
- हे ठिकाण देवप्रयाग आणि नरेंद्र नगरच्या अगदी जवळ आहे म्हणजेच चंद्राबादनी आणि देवप्रयागमधील अंतर 22 किमी आहे आणि नरेंद्र नगरपासूनचे अंतर फक्त 22 किमी आहे.
- हे श्री-यंत्राद्वारे संरक्षित केलेले एक अद्वितीय पूजास्थान आहे, जे एक पवित्र भूमिती चिन्ह आहे जे कुशलतेने सपाट दगडात कोरले गेले आहे.
- एप्रिल महिन्यात होणाऱ्या वार्षिक जत्रेचा भाग म्हणून दरवर्षी श्री-यंत्रावर कापडी छत बांधला जातो. हा कार्यक्रम आणखीनच खास बनवतो तो म्हणजे हा विधी करणारा ब्राह्मण पुजारी डोळ्यांवर पट्टी बांधलेला असतो.
- टिहरी रस्त्यावरून थोडेसे चढण प्रवाशांना या मंदिरापर्यंत घेऊन जाते.
चंद्राबादानी मंदिरातील प्रसिद्ध सण
- दुर्गा पूजा. (हिवाळी) – अश्विन (सप्टे-ऑक्टोबर) महिन्यात या मंदिरात भक्त नवरात्रोत्सव साजरा करतात.
- नवरात्री. (उन्हाळा) – ते चैत्र (मार्च-एप्रिल) पंधरवड्यात इतर नवरात्र साजरे करतात. दर नऊ दिवसांनी ते नवदुर्गाची (नऊ दुर्गा) पूजा करतात.
- दिवाळी – दिवाळी हा शहरातील सर्वात प्रशंसनीय आणि शुभ सणांपैकी एक आहे.
चंद्राबादनी मंदिरात कसे जायचे
उत्तराखंडच्या टिहरी गढवाल जिल्ह्यात स्थित, चंद्राबादनी मंदिर चंद्रकूट पर्वताच्या शिखरावर आहे आणि झानौ गावापासून 1 किमी अंतरावर आहे.
हवाईमार्गे : जवळचे विमानतळ जॉली ग्रँट विमानतळ, डेहराडून आहे, मंदिरापासून सुमारे ९० किमी अंतरावर आहे.
रेल्वेने : सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन ऋषिकेश आहे, मंदिरापासून सुमारे 95 किमी.
रस्त्याने : चंद्राबादानी मंदिर देवप्रयागपासून सुमारे ४० किमी अंतरावर आहे. देवप्रयागपासून ३२ किमी अंतरावर असलेल्या जमनीखालला जायचे आहे. जामनीखालपासून मंदिरापर्यंत जाण्यासाठी ७.५ किमीचा प्रवास करावा लागतो.