बहुला शक्तीपीठ मंदिर पश्चिम बंगालमधील कटवा जवळ भरधमान जिल्ह्यात आहे . बहुला शक्तीपीठ हे माँ सतीच्या ५१ शक्तीपीठांपैकी एक आहे. येथे माँ सतीच्या मूर्तीला ‘बाहुला’ आणि भगवान शिवाची ‘भिरूक’ म्हणून पूजा केली जाते. बाहुलाचा अर्थ भव्य असा आहे आणि येथे लाखो लोक त्याची पूजा करतात.
बहुला देवी तिची मुले कार्तिकी आणि गणेश यांच्यासोबत दिसत आहे. कार्तिक हा युद्ध आणि प्रजनन देवता आहे, तर गणेश हा जगात चांगल्या गोष्टी आणणारा देव आहे. माँ सतीचा डावा हात केतुग्राममध्ये पडला होता असे म्हटले जाते जेव्हा भगवान विष्णूने भगवान शिवाच्या विनाशाच्या प्राणघातक नृत्यापासून जगाला वाचवण्यासाठी आपल्या सुदर्शन चक्राचा उपयोग शरीरावर केला होता.
बहुला शक्तीपीठामागील कथा
दाक्षायनी, सती, पार्वती किंवा दुर्गा – हिंदू धर्मातील सर्वात महत्वाची स्त्री आणि सर्वात शक्तिशाली देवता – यांना शक्ती म्हणतात. दुर्गा देवी, महाकाली आणि गोवरी ही शक्ती, शक्ती देवीची तीन प्रमुख रूपे आहेत. ती आदिशक्तीचा अवतार आहे.
सती ही प्रजापती दक्षाची मुलगी होती आणि तिने वडिलांच्या इच्छेला न जुमानता भगवान शिवाशी लग्न केले. प्रजापती दक्षाने एकदा मोठा यज्ञ केला, पण त्याने आपल्या मुलीला आणि जावयाला बोलावले नाही. वडिलांच्या या कृत्याने सतीला खूप दुःख झाले. ती तिथे गेल्यावर तिच्या वडिलांनी सतीकडे दुर्लक्ष करून तिचा अपमान केला. आपल्या पतीचा (भगवान शिवाचा) अपमान तिला सहन झाला नाही आणि तिने यज्ञाच्या अग्नीत उडी मारून आत्महत्या केली. ती गेली, पण तिचे शरीर जळले नाही. भगवान शिवाने रागाच्या भरात आपली वीरभद्र रूपे घेतली होती. दक्षाचे डोके त्याने कापले होते, परंतु शेवटी, त्याने त्याला पुन्हा जिवंत करून क्षमा केली.
उध्वस्त झालेल्या भगवान शिवांनी सतीचे शरीर घेऊन विश्वात भटकले होते. शेवटी, भगवान विष्णूंनी आपल्या चक्राचा वापर करून सतीच्या शरीराचे तुकडे केले. शरीराच्या प्रत्येक अवयवाचे रूपांतर शक्तीपीठात झाले. जिथे शरीराचा भाग जमिनीवर पडला होता तिथे मंदिर उगवले होते. शक्तीपीठाचे रक्षण करण्यासाठी, भगवान शिवाने प्रत्येकासाठी 51 भैरव निर्माण केले.
केतुग्राममध्ये माँ सतीचा डावा हात पडल्यावर भगवान शिवाच्या विनाशकारी नृत्यातून जगाला वाचवण्यासाठी भगवान विष्णूने जळलेल्या प्रेतावर आपले सुदर्शन चक्र वापरले असे म्हटले जाते . संस्कृतमध्ये ‘बाहू’ चा संयोगाने अर्थ ‘बाहू’ असा होतो. दुसरीकडे, ‘बाहुला’ म्हणजे भव्य आणि ही देवी आणणारी समृद्धी दर्शवते. भैरव भिरूक सोबत बाहुला देवीची पूजा केली जाते आणि दोन्ही महादेव आणि माता आदिशक्तीचे रूप असल्याचे म्हटले जाते. भिरूक म्हणजे “सर्वसिद्धायक” किंवा ध्यानाची सर्वोच्च पातळी गाठलेल्या व्यक्तीला.
बहुला शक्तीपीठाचा इतिहास
कार्तिकेय आणि गणेशाच्या मूर्तीसह बहुलाची दगडी प्रतिमा राजा चंद्रकेतूने स्थापन केली होती.
देवी बहुला भैरव भिरूक सोबत पूज्य आहे आणि दोन्ही महादेव आणि माता आदि शक्तीचे चिन्ह मानले जातात. भिरूक म्हणजे “सर्वसिद्धायक” किंवा ध्यानाची सर्वोच्च पातळी गाठलेल्या व्यक्तीला.
बहुला शक्तीपीठाची वास्तुकला
मंदिराची कला आणि वास्तुकला सरळ पण मनमोहक आहे. दुसरीकडे, मंदिराचे दुर्गम स्थान संपूर्ण परिसरात शांतता वाढवते. दुरून पहाटे आणि संध्याकाळची घंटा वाजवताना स्पष्टपणे ऐकू येते. माँ सतीची पूजा करण्यासाठी किंवा आरती करण्यासाठी वापरल्या जाणार्या “अगरबती” चा सुगंध आणि “दीया” ची ज्योत मनमोहक आहे. मंदिरासमोर लाल दगडी फरशी असलेले भक्कम अंगण आढळते.
अभयारण्यातील शांत हवा आणि मनःस्थिती पाहुण्यांना मोहित करते. गर्भगृहासमोरील मोठे प्रांगण विशेष उल्लेखास पात्र आहे. प्राचीन मंदिराची फरशी लाल दगडांनी बांधलेली आहे ज्यामुळे कडक उन्हाळ्याच्या दिवसांतही घरामध्ये थंडावा राहतो.
बहुला शक्तीपीठाबद्दल तथ्य
- असे म्हणतात की बहुला शक्तीपीठ असे आहे की जिथे भक्त कधीही रिकाम्या हाताने जात नाहीत.
- बहुला शक्तीपीठ मंदिराच्या गर्भगृहासमोर मोठे प्रांगण असून त्याची फरशी लाल दगडात बांधण्यात आली आहे.
- मंदिरातील घंटांचा आवाज आणि मंत्रांचा जप तुमच्या श्रद्धेने ऐकू आल्यावर त्या वातावरणात खऱ्या अर्थाने देवाची प्राप्ती होऊ शकते.
- माँ सतीचा डावा हात केतुग्राममध्ये पडला होता असे म्हटले जाते जेव्हा भगवान विष्णूने भगवान शिवच्या विनाशाच्या प्राणघातक नृत्यापासून जगाला वाचवण्यासाठी आपल्या सुदर्शन चक्राचा उपयोग शरीरावर केला होता.
- उत्सवाच्या विशेष दिवशी दिल्या जाणार्या विशेष पूजा आणि यज्ञांबरोबरच देवी, भगवान शिव, भगवान कार्तिकेय आणि भगवान गणेश यांना मंदिराच्या पुजार्यांनी वेगवेगळ्या अंतराने नित्य पूजा अर्पण केली जाते.
- नवरात्री, छोटी नवरात्री (एप्रिलमध्ये आयोजित), दुर्गा पूजा, काली पूजा आणि महाशिवरात्रीच्या शुभ प्रसंगी विशेष पूजा आणि यज्ञांचे आयोजन केले जाते.
बहुला शक्तीपीठातील सण
- दुर्गा पूजा. (हिवाळी) – अश्विन (सप्टे-ऑक्टोबर) महिन्यात या मंदिरात भक्त नवरात्रोत्सव साजरा करतात.
- नवरात्री. (उन्हाळा) – ते चैत्र (मार्च-एप्रिल) पंधरवड्यात इतर नवरात्र साजरे करतात. दर नऊ दिवसांनी ते नवदुर्गाची (नऊ दुर्गा) पूजा करतात.
- दिवाळी – दिवाळी हा शहरातील सर्वात प्रशंसनीय आणि शुभ सणांपैकी एक आहे.
- शिवरात्रीच्या काळात , बिरूक महाराज म्हणून पूजल्या जाणार्या शिवलिंगाला स्नान करण्यासाठी भाविक पंचामृत अर्पण करतात.
बहुला शक्तीपीठ कसे पोहोचायचे
बहुला शक्तीपीठ हे बर्दवान जिल्ह्यातील कटवा स्टेशनपासून ८ किमी अंतरावर केतुग्राम गावात आहे.
हवाई मार्गे : काझी नजरुल इस्लाम विमानतळ, दुर्गापूर, पश्चिम बंगाल येथून बहुला शक्तीपीठ १२५ किमी अंतरावर आहे. नेताजी सुभाषचंद्र बोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ, कोलकाता, पश्चिम बंगाल येथून 150 किमी
रेल्वेमार्गे : सर्वात जवळचे प्रमुख रेल्वे स्टेशन बर्धवान रेल्वे स्टेशन आहे जे मंदिरापासून ६६ किमी अंतरावर आहे.
- पाचंडी रेल्वे स्थानकापासून ४ किमी
- अंबलग्राम रेल्वे स्थानकापासून ८ किमी
जवळचे बस स्थानक/कॅब : बहुला देवी मंदिर केतुग्राम गावात केतुग्राम बस स्थानकापासून ५०० मीटर अंतरावर आहे.