अंबिका भवानी मंदिर , ज्याला माँ अंबिका स्थान म्हणूनही ओळखले जाते, हे एक हिंदू मंदिर आहे ज्याची प्रमुख देवता माँ अंबिका भवानी आहे, ज्याला पार्वती, गौरी किंवा दुर्गा असेही म्हणतात. हिंदूंची महान देवी महादेवीची ती सौम्य बाजू आहे. देवतेला आदि पराशक्तीचे एकूण अवतार मानले जाते, इतर सर्व देवता तिचे प्रकटीकरण किंवा अवतार म्हणून काम करतात. हे पवित्र स्थान बिहारच्या छपरा जिल्ह्यातील आमी गावात आहे. मंदिरामुळेच शहराचे नाव पडले.
हे प्राचीन धर्मस्थळ आहे. देवळाजवळ एक बाग आहे, तसेच एक खोल आणि रुंद विहीर आहे जी नेहमी पाण्याने भरलेली असते. लोकांचा असा विश्वास आहे की विहीर कधीच कोरडी पडत नाही.
अंबिका भवानी मंदिरामागील कथा
पौराणिक कथेनुसार, सांसारिक व्यवहारांच्या स्थितीवर असमाधानी होऊन राजा सुरथ आणि समाधी वैश्य मेधा मुनींच्या आश्रमात गेले. त्यांनी त्यांना संपूर्ण विश्वावर राज्य करणाऱ्या दुर्गा देवीची उपासना करण्याचा सल्ला दिला. दोघेही नदीवर गेले आणि तिची पूजा करण्यासाठी मातीचे पिंड बनवले. त्यांच्या प्रार्थनेला प्रतिसाद दिल्यानंतर देवी दुर्गा त्यांच्या इच्छा पूर्ण करण्यासाठी प्रकट झाली. दुर्गा सप्तशतीमधील कथनाशी सुसंगत असलेले हे देशातील एकमेव स्थान आहे.
अंबिका भवानी मंदिराचा इतिहास
पौराणिक कथेनुसार, जेव्हा भगवान शिवाने दक्ष प्रजापतीच्या पवित्र यज्ञकुंडातून “ देवी सती ” चे मृत शरीर वाहून नेले तेव्हा छपरा येथील अंबिका भवानी मंदिरात सतीच्या शरीराची सोंड पडली. ही चिता अजूनही “अंबिका स्थान मंदिर” परिसरात आहे असे मानले जाते. या शक्तीपीठाच्या स्थापनेची नेमकी तारीख आणि वेळ माहीत नसली तरी शिवपुराणात या मंदिराचा उल्लेख आढळतो.
अंबिका भवानी मंदिराची वास्तुकला
हे मंदिर गंगा नदीने चारही बाजूंनी वेढलेल्या किल्ल्याच्या स्वरूपात बांधले आहे. हे गंगेच्या जवळ असलेल्या सारणच्या पूरप्रवण जिल्ह्यात आहे. या ठिकाणी गंगा दक्षिणेकडे वळण घेते. या टप्प्यावर, गंगा लिंगवत द्वारे दर्शविली जाते. प्रलय असतानाही गंगा किल्ल्यावर पोहोचत नाही. मंदिराची संपूर्ण रचना ढिगाऱ्यावर बांधलेली आहे. 1973 मध्ये बिहार सरकारच्या पुरातत्व विभागाचे तत्कालीन संचालक श्री प्रकाश चंद्र यांनी उत्खनन केले आणि पाल राजवटीत वापरलेली विटांची भिंत सापडली.
माँ अंबिका स्थानामध्ये तीन शिवमंदिरे एक समान अंतराचा त्रिकोण बनवतात. प्रंबिका किंवा अंबिका हे त्रिकोणाच्या केंद्राला दिलेले नाव आहे. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, तीन शिवमंदिरांमधले अंतर (बैद्यनाथ, विश्वनाथ आणि पशुपतीनाथ) समान आहे, आणि तीन शिवमंदिरांना जोडणारी काल्पनिक रेषा काढली तर ती मध्यभागी अंबिका अस्थाना अमीसह समदुष्ट त्रिकोण तयार करेल.
अंबिका भवानी मंदिराबद्दल तथ्य
- आमी मंदिर हे माँ दुर्गेचे प्रसिद्ध हिंदू मंदिर आहे; अमी, दिघवाडा, बिहार येथे स्थित आहे.
- येथे माँ दुर्गा माँ अंबिका भवानी म्हणून पूजली जाते. त्यामुळे या मंदिराला माँ अंबिका स्थान असेही म्हणतात.
- अंबिका स्थान मंदिरात, देवीची मूर्ती “पिंडा” म्हणून ओळखल्या जाणार्या मातीने तयार केली जाते.
- दररोज देवीची पूजा वैदिक मंत्र आणि पवित्र मंत्रांसह अनेक विधी, भोग वितरण आणि नियमित आरती केली जाते.
- दसरा, शिव-पार्वती विवाह आणि शिवरात्री व्यतिरिक्त, अमी मंदिराचा मुख्य सण नवरात्री दरम्यान यात्रेकरू प्रामुख्याने या साइटला भेट देतात.
- नियमित पूजा व्यतिरिक्त, भक्त जागरण किंवा जगरथात भाग घेतात, माता भवानीची पूजा करण्याची एक भजन परंपरा आहे.
- येथे मूर्ती नऊ पिंडांसह योनीच्या आकारात आहे.
अंबिका भवानी मंदिरातील प्रसिद्ध सण
येथे होणारे सर्व सण साजरे करण्यासाठी लाखो लोक दरवर्षी या मंदिराला भेट देतात. येथे होणारे काही प्रमुख सण आहेत
- दुर्गा पूजा. (हिवाळी) – अश्विन (सप्टे-ऑक्टोबर) महिन्यात या मंदिरात भक्त नवरात्रोत्सव साजरा करतात.
- नवरात्री. (उन्हाळा) – ते चैत्र (मार्च-एप्रिल) पंधरवड्यात इतर नवरात्र साजरे करतात. दर नऊ दिवसांनी ते नवदुर्गाची (नऊ दुर्गा) पूजा करतात.
- दिवाळी – दिवाळी हा शहरातील सर्वात प्रशंसनीय आणि शुभ सणांपैकी एक आहे.
- महाशिवरात्री – महाशिवरात्री, “शिवाची महान रात्र” ही भारताच्या हिंदू कॅलेंडरमधील सर्वात महत्त्वाची घटना आहे.
अंबिका भवानी मंदिरात कसे जायचे
हे मंदिर सारण जिल्ह्यातील अम्मी गावात गंगा नदीच्या बाजूला आहे.
विमानाने : पाटणा विमानतळ मंदिरापासून ४२ किमी अंतरावर आहे.
रेल्वेमार्गे : मंदिरापासून ३ किमी अंतरावर अवतारनगर रेल्वे स्टेशन हे सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन आहे.
रस्त्याने : सीतलपूर बस स्टँडपासून मंदिर ९ किमी अंतरावर आहे.