अग्निस्वार मंदिर हे कांजनूर तामिळनाडू येथे स्थित नवग्रह मंदिर आहे, जे नवग्रह ग्रहांपैकी सहावे भगवान सुक्रन (ग्रह शुक्र) शी संबंधित आहे. या मंदिरात, भगवान अग्निश्वर हे शिवाच्या असीम स्वरूपाचे प्रतीक असलेल्या लिंगाच्या रूपात शुक्राचे रूप धारण करतात. अग्निस्वार मंदिर हे मुळात कुंभकोणमच्या उत्तर-पूर्वेस १८ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या कांजनूर गावातील हिंदू मंदिर आहे. अग्निेश्वराच्या लिंगाचे एक विशेष वैशिष्ट्य म्हणजे अभिषेक प्रक्रियेदरम्यान त्यावर टाकलेले सर्व तेल ते शोषून घेते.
अग्निस्वार मंदिरामागील कथा
पराशर मुनी ऋषींना आशीर्वाद देण्यासाठी भगवान शिवांनी येथे वैश्विक नृत्य केले होते असे म्हटले जाते. हे सर्वमान्य आहे की शिवाने शुक्राचा दोष शांत करण्यासाठी शुक्राची ओळख धारण केली. हे कावेरी नदीच्या उत्तरेकडील काठावर बांधलेल्या मंदिरांपैकी एक आहे.
अग्निस्वार मंदिराचा इतिहास
मध्ययुगीन चोल मंदिराचा जीर्णोद्धार आणि पुनर्बांधणी विजयनगर साम्राज्याच्या राजांनी केली होती . हे मंदिर राजगोपुरमने वेढलेले आहे ज्यामध्ये पाच स्तर आणि दोन प्रकर्म आहेत, किंवा बंद मंदिर परिसर आहे. अप्पर श्लोकांमध्ये मंदिराचा उच्च आदर असल्यामुळे त्याला पडल पेट्रा स्टालम असे संबोधले जाते.
पौराणिक कथेनुसार, शिवाने परासर मुनी ऋषींना आशीर्वाद देण्यासाठी येथे वैश्विक नृत्य केले. शुक्र हे सुक्रण दोष शांत करण्यासाठी शिवाचे प्रकटीकरण आहे असे मानले जाते.
अग्निस्वार मंदिराची वास्तुकला
हे मंदिर तंजावरपासून ५७ किलोमीटर आणि कुंभकोणमच्या ईशान्येला १८ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या कुंभकोणम-अदुथुराई रस्त्यावरील कांजनूर या गावात आहे. विजयनगर साम्राज्याच्या राजांनी प्राचीन चोल मंदिराचा जीर्णोद्धार आणि पुनर्बांधणी केली. मंदिराचा बंद परिसर दोन प्रकर्म आणि पाच पदरी राजगोपुरमने बांधलेला आहे. अप्पर श्लोकांमध्ये मंदिराचा उच्च आदर असल्यामुळे त्याला पडल पेट्रा स्टालम असे संबोधले जाते. नयनार अप्पर, एक तमिळ शैव, वैप्पू स्थलम गातो अशा ठिकाणांपैकी एक.
अग्निस्वार मंदिराबद्दल तथ्य
- अग्निस्वार मंदिरात शुक्राची (शुक्र) प्रतिमा आहे , हे तामिळनाडूमधील नऊ नवग्रह मंदिरांपैकी एक आहे आणि राज्यातील लोकप्रिय नवग्रह तीर्थक्षेत्राचा भाग आहे.
- कांजनूर अग्निेश्वर मंदिरातील भगवान शिव ही स्वयंभू मूर्ती (स्वतः प्रकट) आहेत.
- कांजनूर अग्निेश्वर मंदिरातील अग्निेश्वर लिंगाचे एक अद्वितीय वैशिष्ट्य म्हणजे अभिषेकम विधीच्या वेळी त्यावर लावले जाणारे सर्व तेल ते घेते.
- कांजनूर अग्निेश्वर मंदिर, भगवान शुक्राला समर्पित तामिळनाडूमधील नऊ सुप्रसिद्ध नवग्रह मंदिरांपैकी एक, “शुक्र दोष” साठी परिहार स्थलम म्हणून ओळखले जाते.
- भगवान शिव आणि देवी पार्वती, कांजनूर अग्निेश्वर मंदिराच्या प्रमुख देवता, शुक्र किंवा शुक्र ग्रहाचे प्रतिनिधित्व करतात.
- पौराणिक कथांनुसार भगवान शिवाने पराशर मुनींना (ऋषी) येथे वैश्विक नृत्याचा आशीर्वाद दिला.
- भगवान ब्रह्मदेवाला येथे देवी पार्वतीसोबत भगवान शिवाच्या विवाहाचे स्वर्गीय दर्शन मिळाले असे म्हटले जाते .
- पौराणिक कथेनुसार, अग्निने या मंदिरात भगवान शंकराची पूजा केली, ज्यामुळे अग्निेश्वर हे नाव पडले.
- भगवान शुक्राचे सर्वात शुभ दिवस शुक्रवार मानले जातात. त्यामुळे शुक्रवारी भगवान शुक्राची पूजा करणे अत्यंत मोलाचे आहे.
अग्निस्वार मंदिरातील प्रसिद्ध सण
- महाशिवरात्री : महाशिवरात्रीच्या उत्सवात भगवान शिव किंवा शंकराचा सन्मान केला जातो. दिवसभरात दर तीन तासांनी पुजारी शिवलिंगाची स्वच्छता करण्यासाठी गायीचे दूध, दही, मध, गाईचे तूप आणि पाणी वापरतात. चांगल्या आणि समजूतदार पुरुषाशी लग्न करण्यासाठी मुली उपवास करतात आणि स्त्रिया आपल्या पती आणि मुलांच्या कल्याणासाठी प्रार्थना करतात.
- आदि पूरम : आदि पूरम, त्याचप्रमाणे ‘आंदल जयंती’ म्हणून ओळखला जाणारा तमिळ लोकांचा एक उत्कृष्ट उत्सव आहे. देवी लक्ष्मीचा अवतार असलेली देवी अंडाळ ही या उत्सवाचा केंद्रबिंदू आहे. तामिळनाडू राज्यात, प्रत्येक भगवान विष्णू मंदिरात दहा दिवस आदि पूरम साजरा केला जातो. शेवटचा दिवस, किंवा “आदी पूरम” हा श्री रंगनाथस्वामी आणि देवी अंडाल यांच्यातील भव्य विवाह सोहळा आहे.
- अरुदाराचे दर्शन : अरुदाराचे दर्शन तामिळमध्ये डिसेंबर ते जानेवारी दरम्यान होते. कारण हा मुख्यतः शैव उत्सव आहे, तो भगवान शिवाच्या वैश्विक नृत्याच्या नटराज स्वरूपाचा सन्मान करतो. मुली सुखी वैवाहिक जीवनासाठी उपवास ठेवतात, तर महिला पतीच्या आरोग्यासाठी उपवास करतात. याव्यतिरिक्त, पहाटे अर्द्रा दर्शनाच्या वेळी भाविक फुले आणि दिव्यांनी मंदिर सजवतात.
- नवरात्री : नवरात्रोत्सव साजरा करण्यासाठी नऊ दिवस उत्सव आयोजित केले जातात. देवी शक्तीच्या नऊ अवतारांपैकी एकाची दररोज पूजा केली जाते. चैत्र नवरात्री होळीनंतर आणि चैत्र शुक्ल पक्षात येते. हे अगदी सुरुवातीपासून सुरू होते आणि 10 व्या दिवशी समाप्त होते जे त्याचप्रमाणे स्लॅम नवमी आहे.
अग्निस्वार मंदिरात कसे जायचे
हे मंदिर कुंभकोणम – अदुथुराई मार्गावरील कुंभकोणमपासून 18 किमी (11 मैल) ईशान्येस आणि तंजावरपासून 57 किमी (35 मैल) अंतरावर असलेल्या कांजनूरमध्ये आहे .
हवाई मार्गे : अग्निस्वार मंदिराचे सर्वात जवळचे विमानतळ तंजावर विमानतळ आहे , जे मंदिरापासून ४६ किमी अंतरावर आहे.
रेल्वेने : अग्निस्वार मंदिराचे सर्वात जवळचे रेल्वे स्थानक मायिलादुथुराई रेल्वे स्टेशन आहे जे 18 किमी अंतरावर आहे.
रस्त्याने : मायावरम, अदुथुराई, तिरुविदाईमारुधुर आणि कुंभकोणम येथून थेट अग्निस्वार मंदिरापर्यंत जाणाऱ्या स्थानिक बस सेवा आहेत.